Het is donderdag en het wil niet vlotten in zittingszaal 14, het onderkomen van de meervoudige strafkamer van de Groninger rechtbank.
Om negen uur zitten drie verdachten met even zoveel advocaten klaar om te worden berecht.

Het zijn twee Delfzijlsters die in Winschoten wonen en een aangetrouwde mevrouw uit Duitsland.
Ze zouden drugs, hennep in dit geval, naar Hamburg hebben gesmokkeld.
Wel achthonderd kilo, zegt de officier van justitie later.
Dat is best veel.

Maar een half uurtje later staat het verdachte trio al weer buiten het gerechtsgebouw.

Een van de advocaten had lelijke dingen geroepen over het dossier, dat het dossier niet compleet is en dat dat wel moet.
De officier van justitie sputtert tegen, maar haalt bakzeil.
De advocaat heeft gelijk, zeggen de rechters.
De strafzaak wordt daarom aangehouden en de mopperende officier moet nu duizenden telefoontaps aan het strafdossier toevoegen.

De tweede zaak staat pas om half twaalf op de rol.
De verdachte is een 36-jarige man die wordt verdacht van het kraken van een Fiat Cinquencento in de parkeergarage onder het Holland Casino en van het stelen, op diezelfde dag, van een fiets.
Met een strafeis van vier maanden cel wordt hij een half uurtje na aanvang van de zaak teruggebracht naar het huis van bewaring in Ter Apel.

De man, geboren in het Marokkaanse Oujda, spreekt goed Nederlands, maar aan wat hij goed zegt is een half uur lang geen touw vast te knopen.
Hij wordt dertig keer onderbroken.
‘Waarom zou je een lekkere maaltijd gaan halen’, is zijn antwoord in alle ernst op de vraag van de rechters waarom hij het misschien wel heeft gedaan of niet.

Om half twee staat de derde en laatste zaak op de rol.
De laatste al omdat er ’s middags een feestje is.
Er worden vier al beëdigde magistraten geïnstalleerd – een rechter en drie officieren van justitie – en daar zit altijd een receptie vol borrelpraat in het gerechtsgebouw aan vast.

Rechtbankverslaggever wordt onrustig.
Want er is nog geen spoor van de opgeroepen verdachte.
Er is niet eens een advocaat.

Strafzaken zonder verdachten halen doorgaans niet deze plek, want wat moet het verhaal dan zijn?
Het ziet er naar uit dat ik met lege handen naar de krant moet.
Niks te schrijven, dat kwam nog nooit voor.

Voor alle zekerheid ga ik toch maar luisteren en dat zal een redding blijken.

Het verhaal dat in de bijna lege rechtszaal wordt verteld, is dat van de 29-jarige Ruud uit Oude Pekela.
Hij wordt bewusteloos in een woning in Stadskanaal aangetroffen.
Als de gewaarschuwde politie arriveert, zeggen aanwezigen dat de man GHB heeft genuttigd. Hij wordt met spoed overgebracht naar het ziekenhuis.

De agenten ter plaatse doen onderzoek.
In de auto van de bewusteloze Ruud is het raak: de agenten vinden zakjes vol XTC-pillen, speed, een flesje met lobbig water dat na onderzoek inderdaad GHB is, plastic zakjes met sluitstrip waarin doorgaans drugs wordt verkocht en een nauwkeurig weegschaaltje.

Ofwel, de uitrusting van een drugsdealer.
De boel en de auto worden in beslag genomen.
Niet lang daarna meldt de inmiddels weer levende Ruud zich op het politiebureau.
Hij wil zijn auto wel terug.
De man erkent bij de politie dat de aangetroffen drugs en ook het dealermateriaal van hem is.
Hij geeft toe te drugshandelen, maar alleen vrienden zijn zijn klanten.

De politie schrijft het op zoals dat hoort en levert het dossier in bij het openbaar ministerie. Daar wordt de zaak gewogen en besloten een dagvaarding naar de drugsdealer te sturen, inclusief de oproep op donderdagmiddag om half twee in zittingszaal 14 te verschijnen om daar terecht te staan.

Nu Ruud er niet is en ook geen advocaat om het voor hem op te nemen, lijkt de afhandeling van de strafzaak een kwestie van een hamerstuk.

Maar dan.

De officier van justitie zegt geplaagd te worden door grote aarzeling.
Want, zo vraagt hij zich af: is het bewijsmateriaal dat de politie heeft verzameld, wel rechtmatig verkregen?
Het is een magistratelijke vraag waar hij ook zelf antwoord op geeft: neen, niet rechtmatig.

Toen de agenten de drugsman bewusteloos aantroffen, was hun eerste taak hulp te verlenen. In die sfeer werd de auto doorzocht, om te kijken of daar aanwijzingen waren die de nare toestand van de man konden verklaren.
Zo werd de drugs gevonden en daarmee veranderde Ruud van een patiënt in een verdachte.

Maar de doorzoeking van de auto gebeurde vanuit het oogpunt van hulpverlening. Een redelijk vermoeden dat de man ook drugsdealer was, kon er op dat moment niet zijn.
En bij een gebrek aan dat vermoeden, een redelijk vermoeden van schuld, had de politie de drugs niet mogen vinden.

Kortom, zo betoogt de officier van justitie als ware hij de advocaat die er niet is, het bewijs is onrechtmatig verkregen en dan zegt de wet dat het niet mag meetellen.

Resteert de gave bekentenis.
De aanklager: ‘Die kan ook niet helpen, want een bekentenis zonder steunbewijs is onvoldoende bewijs.

De officier van justitie besluit zijn pleidooi: ‘De aarzeling die mij plaagt moet in dit geval uitpakken in het voordeel van de verdachte. En hoewel deze zaak dubieuze kanten heeft, eis ik vrijspraak.’

Rob Zijlstra

UPDATE - 24 september 2009 – uitspraak
De politie heeft de wet – artikel 2 politiewet – te ruim toegepast. De auto werd doorzocht nadat het slachtoffer (de latere verdachte) al was afgevoerd. De hulpverlening door de politie was daarmee klaar, er was vervolgens geen reden de auto te doorzoeken. Het bewijs – de gevonden drugs – is daardoor onrechtmatig verkregen.  Aldus de rechtbank in het vonnis. Vrijspraak dus.

het vonnis (bron: rechtspraak.nl)

Halverwege de zitting kan Tommie eventjes niks meer zeggen.
Het stokt in de keel. Niet omdat hij verstrikt is geraakt in leugens en halve waarheden, maar het wordt hem gewoon even te veel.
Hij vecht tegen de tranen en als die toch rollen veegt hij ze snel weg.
Al dat gevraag ook.

Tommie is een enorm liegbeest, buldert de officier van justitie.
Of dat waar is weet ik niet.
Tommie is in ieder geval een jongen van 20 jaar uit Stadskanaal.
Hij is, zegt hij, geen neo-nazi, zoals sommige van zijn vrienden dat wel zijn
Zegt: ‘Ik ga met iedereen om die respect voor mij heeft.’

De officier van justitie, harde lijn, zegt dat hij zich dan niet kan voorstellen dat er mensen zijn die met hem willen omgaan. Want: ‘Hoe kun je nu iemand respecteren die zoveel strafbare feiten pleegt?’

Tommie is ook een man die het tot zijn zestiende redelijke rooide. Daarna kwamen er wat aanrakingen met de politie. Maar vooral het laatste jaar is hij hard aan het afglijden geslagen.
Hij maakt voortdurend ruzie met mensen en gaat dan slaan. Er is veel drank en ook drugs in zijn leven.
Zegt: ‘Ik drink als ik verdrietig ben.’
De officier van justitie: ‘Hij heeft ook veel reden om zich slecht te voelen.’
Met zijn moeder en tweeling zus heeft hij geen contact, met zijn vader verloopt het moeizaam. Weer tranen.
De officier van justitie: ‘Kijk, hij is goed in het belazeren van de boel. ‘

De dagvaarding schetst een beeld van het leven van Tommie.
Een jaar geleden maakte hij zich schuldig aan openlijk geweld in de vroege ochtenduren, ergens in Stadskanaal. Iemand riep: homo. Vervolgens werden er mensen van hun fietsen getrokken en geschopt en geslagen. De naam van Tommie werd veelvuldig genoemd.

Twee maanden later slaat hij een ruit van een woning in. Tommie zegt van niet. ‘t Was Patrick, want die kreeg nog 50 euro van die bewoner. Patrick en drie getuigen: Klopt, maar Tommie deed het.

Een week later. Tommie berooft met geweld een plaatsgenoot. Tommie ontkent. ‘Ik heb geen geweld gebruikt. Hij had mijn bankpas gestolen. Ik moest een nieuwe aanvragen en dat kostte dertig euro. Die heb ik van hem gepakt. Ik was boos en zo. Daarom.’

Twee weken later wordt Tommie door zijn vader het huis uitgeschopt. Zonder geld. In drie dagen tijd weet hij, samen met Bartje, het personeel van supermarkt Jumbo te belazeren met een bonnetje van de flessenautomaat. Hun winst: 11,70 euro. In diezelfde periode steelt hij drie gasflessen van een terrein van de gemeente Stadskanaal. Die flessen moesten ergens voor de gein ontploffen.

Aan het einde van de zomer is hij stomdronken op een feestje van zijn eveneens dronken vader die ruzie maakt met de buurman. Volgens de buurman staat de muziek te hard. De politie komt uiteindelijk en Tommie moet mee. Hij verzet zich en wel zo dat de knie van een van de agenten niet alleen lelijk, maar ook blijvend beschadigd raakt. De politieman zal nooit meer kunnen voetballen.

Het wordt herfst. Tommie steelt voor de Hema de aangepaste snorfiets van een gehandicapte vrouw. Doet hij samen met Martin. Hij zegt dat hij de schade wel wil betalen, maar niet in een keer, want dat kan hij niet. In diezelfde week mishandelt hij P. omdat die hem zwart zou hebben gemaakt. P. moet dat bekopen met een gebroken neus. Drie dagen daarna steelt hij bij de C1000 twee flessen Safari Senza. Nietwaar, zegt Tommie. Niet ik, maar iemand anders deed dat.’

Het jaar loopt ten einde. In de Berkenstraat in Stadskanaal klinkt ’s nachts een luide knal. Bewoners zien hun autoruit stuk, de TomTom eruit en een man hard weglopen. Agenten zien diezelfde nacht Tommie op straat met een zere hand. Alsof hij daarmee een autoruit stuk heeft geslagen.

Op Tweede Kerstdag beveelt hij dat T. voor hem op z’n knieën moet gaan zitten. Als T. zo zit, haalt hij keihard met zijn hand in het gips uit. Dat is niet waar, zegt Tommie. Op de vierde dag van dit jaar slaat hij E. voor diens woning in elkaar. Omdat E. hem vals heeft beschuldigd van die TomTom. Dat klopt, geeft Tommie toe. ‘Dat was de druppel van de emmer.’

Het wordt 10 januari als Tommie in café Chaplin de nieuwjaarsborrel bezoekt van het werkproject waar de gemeente hem heeft ingestopt. Al snel wordt het gezellig en roept
iedereen Sieg Heil in koor. En iets met Joden omdat er op de radio een liedje schalt over Ajax. Het wordt zo gezellig dat stoelen en krukken door de lucht vliegen en op het laatste heel het interieur aan diggelen ligt en Sjors bewusteloos op de grond.
Tommie ontkent te hebben geslagen. Hij heeft alleen geduwd.

Eind januari gaat Tommie naar een verjaardagsfeestje. Maar eerst gaat hij nog even langs de sporthal, rondje kleedkamer. Deed hij wel vaker. Uit een jaszak verdwijnt een sleutelbos en even later buiten op de parkeerplaats de bijbehorende auto. Tommie ontkent dat hij heeft gereden. Ja, hij heeft wel in de auto gezeten.

De officier van justitie telt de hele mikmak bij elkaar op, zegt dat het beter is dat Tommie nooit meer terugkeert naar Stadskanaal en eist dan twee jaar gevang waarvan acht maanden voorwaardelijk.

Tommie zegt dat hij wel wil veranderen.
Maar dat hij dat wel moeilijk vindt.
Heel zachtjes: ‘Te moeilijk.’

Rob Zijlstra

UPDATE – 11 juni 2009 – uitspraak

De rechtbank is milder: achttien maanden celstraf waarvan zes voorwaardelijk.

                      krabbeltje van haar

Ik heb een bos haar.
Iedereen die mij een beetje kent, weet dat ook, want je ziet het zo.
Het doet er ook niet toe.
Er bestaan mannen zonder haar en dat geeft ook helemaal niks.

Het gaat niet om haar.

In zittingszaal 14 van de rechtbank in Groningen zit regelmatig een officier van justitie met zeg maar een bepaald kapsel.
Als je tegenover haar staat, kun je zien dat het haar aan de linkerkant van de officier langer is dan het haar aan haar rechterkant.
Het is asymmetrisch.
Zo heeft haar kapper haar haar geknipt.

Nu is de haardracht van een officier van justitie volstrekt irrelevant.
Eigenlijk hoor ik daar ook helemaal niet over te schrijven.
Maar het wordt anders als dat haar een zekere rol gaat spelen in een strafproces.

Officieren van justitie horen met open vizier te strijden.

Nu wil het geval dat als deze officier zit, er zo op het gezicht niets aan de hand is.
Dat verandert zodra deze officier van justitie gaat staan en begint met aanklagen.
Dan richt zij zich, zoals het een aanklager betaamt, tot de voorzitter van de rechtbank.
Die voorzitter zit, vanuit de zaal gezien, rechts van haar.

Vanuit de zaal gezien is dan alleen de zijkant van de officier van justitie zichtbaar.
En dan zie je, door dat haar, geen gezicht.
Dat ziet niet alleen de verdachte niet, maar ook wij van de perstafel en de eventuele belangstellenden op de publieke tribune niet.
Wij van de zaal zien alleen een pratende mond en een puntje van de neus.

En dat is een raar gezicht, vooral als je er een tijd naar moet luisteren.

Ik denk niet dat de officier van justitie zich hier bewust van is.
Daarom meld ik het toch maar even.

Rob Zijlstra