foto: claudio onorati/epa

Neem Gerrit (36) uit Veendam. Hij begon zijn carrière vijftien jaar geleden. Zijn cv beslaat evenzoveel pagina’s.
Zijn status: veelpleger. Zijn specialiteit: woninginbraken. Geschat vermogen: negatief.

De officier van justitie zegt dat Gerrit heeft ingebroken in woningen in Sappemeer en Nieuwe Pekela.
Zegt dat hij dat wettig en overtuigend kan bewijzen.
Dat hij negen maanden celstraf eist en nog eens drie maanden extra die ‘meneer hier’ bij de vorige veroordeling voorwaardelijk opgelegd had gekregen.

Gerrit ontkent en noemt de rechtbank één grote poppenkast.
In Sappemeer hadden agenten – zij kennen Gerrit – hem zien lopen. Toen kort daarop een inbraak in die buurt werd gemeld, wisten de agenten hoe laat het was.
In Nieuwe Pekela was Gerrit gezien door een kennis.
Eerst liep hij langs met lege handen en een half uurtje later fietste hij voorbij met een grote blauwe plastic zak.
Iets verderop bleek te zijn ingebroken. De buit: computers, camera’s en die fiets.

Gerrit: ‘Allemaal dikke flauwekul.’

Even later verlaat hij met een vernietigende blik richting rechters de zittingszaal.
Zegt dat hij wel weet hoe het werkt, dat zijn straf toch al vaststaat.
Er wordt nog net niet teruggezegd: tot de volgende keer.

Ook Steve (49) weet hoe het werkt.
In 1975 kwam hij vanuit Paramaribo naar Groningen en sindsdien is hij 47 keer door rechters veroordeeld.
Zijn justitiële cv telt 37 pagina’s.
Kwam Gerrit gewoon in zijn veelplegers-kloffie, Steve had zich in een fraai wit pak gestoken, droeg glimmende schoenen en een kleurrijke stropdas.

Maar zijn verzorgde verschijning bedriegt.
Steve moet na een criminele carrière van meer dan dertig jaar rondkomen van een tientje in de week.
De rest gaat naar Bemoeizorg. Alles wat zich hulpverlener mag noemen, is daarin vertegenwoordigd.

Steve zegt: ‘Ik ga over een paar maanden Abraham zien.’
Het is daarom de hoogste tijd voor een gewoon leven. Hij wil ook een goed voorbeeld zijn voor de kleinkinderen.

Steve had eerst bij Albert Heijn en later bij de C1000 een paar lege kratten bier uit het magazijn getild en die in de statiegeldmachine gezet.
En hij had een pak kaarsen gestolen.
Hij zegt dat Essent hem heeft afgesloten en dat hij wat licht in huis wilde hebben.
Met het statiegeld had hij eten willen kopen in verband met de honger.

Rechters: ‘U had ook naar de voedselbank kunnen gaan of een hulpverlener kunnen bellen.’
Steve: ‘Ik heb mijn trots. Ik wil die mensen niet lastig vallen. Daar schaam ik mij voor. Ik zie nu in dat de voedselbank voor mij een optie is.’

Het maximale aan hulpverlening moet Steve redden van de maatschappelijke teloorgang, zoals de reclassering het noemt.
De officier van justitie zegt dat er niet veel aanleiding is tot vertrouwen. Maar ook dat Steve inmiddels 69 dagen in de gevangenis zit en dat gezien de verdenkingen het einde wel in zicht is.
Hij eist een straf, nummer 48, die ditmaal gelijk is aan het voorarrest, te eindigen op de dag van de uitspraak over twee weken.

Steve zegt tegen de rechters: ‘Ik heb geen woorden meer om te zeggen’, trekt met zorg zijn overjas aan, schudt aanwezigen de hand en verlaat met opgeheven hoofd de rechtszaal.
Op zijn wang glinstert het spoor van een rollende traan.
Bemoeizorg hoopt dat Essent genegen is Steve binnen twee weken weer aan te sluiten opdat hij geen doorstart hoeft te maken.

Hajo, 41 jaar uit Delfzijl ziet zichzelf niet als een dikke crimineel, maar werd wel eerder veroordeeld: in 1999, 2003, 2005 en 2007.
Hij is al twintig jaar in de weer met wiet.
Over veertien dagen wacht zijn nieuwe straf voor steeds hetzelfde.
Wiethandel.
Als het aan de officier van justitie ligt verdwijnt Hajo voor vijf maanden in de gevangenis.

Hajo is de wietverkoper van Delfzijl.
Na de laatste veroordeling wilde hij het wat rustiger aan gaan doen, maar vrienden en kennissen hadden hem gesmeekt de draad weer op te pakken, vertelt hij. Omdat de gedoogde coffeeshop in Delfzijl te duur en te slecht is.

Nadat de politie ter ore was gekomen dat Hajo weer bezig was, werd hij een tijdje in de gaten gehouden en veertien van zijn klanten voor de deur aangehouden.
Alle veertien vertelden de aan politie dat het klopte, dat Hajo inderdaad weer bezig is.

De officier van justitie: ‘Hij is nooit echt gestopt met dealen. Hij is altijd onverdroten doorgegaan. Van eerdere veroordelingen heeft meneer dus niets geleerd.’

De rechters: ‘Waarom?’

Hajo vertelt dat bij de laatste veroordeling was aangeslagen voor 4.000 euro crimineel geld. Omdat hij dat geld niet had, moest het op afbetaling worden ingeleverd en daar is hij nu nog steeds maandelijks mee bezig.
Zodoende kwam hij, met drie opgroeiende kinderen in huis en geen vast werk, financieel in grote nood.
Daarom.

Ditmaal wil justitie 2.781 euro van hem ‘plukken’.
De advocaat: ‘In combinatie met celstraf zal dit eindigen in één groot financieel drama in huize Hajo.’

Rob Zijlstra

uitspraken op 10 december

foto: corne sparidaens/dvhn

Bert (50) zit daar omdat het openbaar ministerie denkt dat hij de boel heeft belazerd.
En dat heeft hij ook.
Hij zegt het zelf.
Zegt: ‘Ik heb het gedaan. Het is helemaal terecht dat ik hier zit.’

Bert werkte op de afdeling integrale klantenafhandeling van de Informatie Beheer Groep (IBG) in Groningen. Tussen februari 2005 en halverwege 2007 liet hij computers geld overmaken naar een fictief persoon. Het bijbehorende bankrekeningnummer was echt. Dat was van hem. Hij wist de computers ook zo te manipuleren dat een controle er geen vat op zou krijgen.

Het leverde Bert al met al zo’n 45.000 euro op.
Tijdelijk, want het werd toch ontdekt.
In oktober 2007 kreeg Bert zijn ontslag.

Tegenover de rechters zit ook een manspersoon met een advocaat.
Hij is de IBG en samen met de jurist willen ze geld van Bert zien: 92.000 euro
Op de publieke tribune zitten nog meer IBG-mensen.

Dit is de setting als de rechters zittingszaal 14 betreden.
De voorzitter van de rechtbank ziet het direct: er ontbreekt iemand in de zaal.
Bert heeft geen advocaat.
Of dat wel zo verstandig is, willen de rechters van hem weten.

Bert zegt dan dus: ‘Ik heb het gedaan. Het is helemaal terecht dat ik hier zit. Dus, edelachtbare…’
Al eens eerdere antwoordde een verdachte op precies dezelfde vraag: ‘Ik heb het niet gedaan. En als je het niet gedaan hebt, kun je je ook niet verdedigen.’
Bert voegt er nog aan toe dat hij gezien zijn huidige financiële positie een advocaat ook niet kan betalen.

De rechters twijfelen, zeggen dat wie niet kan betalen een beroep kan doen op rechtsbijstand..
Rechters moeten niet alleen oordelen (en veroordelen), maar ze moeten ook de belangen van een verdachte in de gaten houden. Ze moeten er op toezien dat een verdachte een eerlijk proces krijgt.

De rechters zeggen dat ze zich zullen terugtreken voor nader beraad.
Bert knikt en schrijft weer lustig verder.
Zijn echtgenote kijkt nog altijd triest.

Na een kwartier betreden de rechters voor de tweede keer de zittingszaal.
Ze zeggen dat Bert er misschien toch verstandig aan doet een advocaat te zoeken.
Ik zie hoe de echtgenote met haar hoofd begint te knikken.
Rechters: ‘Als u dat wilt, zullen we de zaak aanhouden om u in de gelegenheid te stellen. Blijft u bij uw standpunt, dan gaan we beginnen.’

Bert: ‘Mag ik even overleggen met mijn echtgenote?’
Zij knikt nog steeds.
Hij draait zich om, een ogenblik, een halve seconde.
En zegt dan: ‘Ik wil wel een advocaat.’
Rechters: ‘Dan zullen we de zaak aanhouden.’

Ik weet het niet, maar iets zegt me dat Bert veel eerder naar zijn echtgenote had moeten luisteren.
Misschien al in 2005.

Rob Zijlstra

Dit verhaal gaat over een kleine, maar opmerkelijke strafzaak met mogelijk grote gevolgen.
Lees maar.

De officier van justitie zegt halverwege de zitting dat de integriteit van de verdachte niet ter discussie staat.
Sterker nog, de verdachte, zo zegt de officier het, is een hardwerkende man die zijn vak verstaat.
Maar laat het nou juist over dat laatste gaan.

Voordat iemand door justitie als verdachte wordt gedagvaard, wordt daarover overlegd.
Dan komen zoveel mogelijk officieren van justitie bijeen om hun vrije gedachten over de feiten achter de parketnummers te laten gaan.
Dan bespreken ze ook welke straf ze namens u in zittingszaal 14 zullen eisen.

Ik vraag me af hoe die discussie is verlopen over de zaak onder het parketnummer 18/670294-09.
Zou er tijdens dat beraad niet een officier van justitie zijn geweest die hardop de vraag stelde of de bijbehorende verdachte vervolgd moet worden? En zo ja, wat zijn dan de overwegingen geweest om het wel te doen en ook om het zo te doen?

De integere en hardwerkende verdachte is de 30-jarige Jan M.
Jan M. is in het dagelijkse leven politieagent te Delfzijl.
Op 4 mei dit jaar was hij als bestuurder van een motorrijtuig (personenauto) een verkeersdeelnemer, rijdende over de weg, zo staat het in de dagvaarding.

Jan M. was op 4 mei bezig met een snelheidscontrole.
Hij verstaat misschien wel het meest gehate beroep dat er in ontevreden Nederland bestaat: met een lasergun controleert hij onopvallend uw snelheid.

Ze zijn – Jan M. en een politiejongen in opleiding – die dag bijna klaar.
Ze zeggen tegen elkaar: goed, nog eentje dan.
In de verte zien ze vanuit hun grijze VW Polo – de onopvallende politieauto – een bromscooter aan komen scheuren.
De gun wijst 66 kilometer per uur aan.
Dat is veel te hard voor een bromscooter op het fietspad.

Jan M. besluit de scooterbestuurder zonder helm aan te houden, want dat is zijn werk.
Hij moet verkeersdeelnemers wijzen op gevaarlijk en onverantwoord verkeersgedrag opdat het voor u veiliger wordt.
Terwijl de scooter snel nadert, rijdt hij zijn onopvallende Polo het fietspad op.
Daar wil hij uitstappen om het stopteken te geven.

Maar de scooter maakt vlakbij een zwenkbeweging, richting de parallelle rijbaan.
Jan M. denkt met zijn ervaring: die gast gaat niet stoppen.
Hij stuurt de Polo daarom ook richting rijbaan, om het fietspad vrij te maken.
Denkt dan in een flits (fractie van een seconde): shit, dit gaat niet goed en remt.
Maar te laat.
Aanrijding.
In de dagvaarding staat: aanglijding.
De passagier achter op de scooter breekt een enkel.

Rechters vragen aan Jan M.: ‘Bent u onvoorzichtig geweest?’
Jan M.: ‘Ik probeerde een aanrijding te voorkomen. En ik deed mijn werk.’
Rechters: ‘Was het minder onvoorzichtig omdat u politieman bent? Anders gevraagd, is wat u deed, verontschuldigbaar?’
Jan M., op zijn hoede: ‘Ik reageerde op zijn actie. Ik heb beroepsmatig een keuze gemaakt.’

De officier zegt dat het slachtoffer een tijd op krukken heeft moet lopen.
Dat had hij zelf gezien, omdat het slachtoffer toen hij op krukken liep, terecht moest staan voor een akkefietje en hij toen de officier was.

De politiedienst Verkeers Ongevallen Analyse (VOA) had een analyse gemaakt van het ongeluk (dat is hun werk) en concludeerde dat het logischer zou zijn geweest dat collega Jan M. had gestopt. Maar hij reed door. Dat wil zeggen, hij reed door, maar was wel bezig te stoppen. Want hij remde. Dat had de VOA kunnen lezen uit de sporen in het gras.

Vanwege de objectiviteit was de zaak onderzocht door een politieman uit een ander politiedistrict.
Kritische rechter: ‘U bent als verdachte gehoord en bent er toen door uw collega’s op gewezen dat uw verklaring niet helemaal strookte met de bevindingen van de VOA. Wel een beetje raar.’
Verdachte Jan M.: ‘Ik ben daarom ’s avond teruggegaan naar het plaats delict. Ik heb toen de gebeurtenissen herbeleefd. Ik blijf bij mijn lezing.’
De officier: ‘Dat is heel moedig.’

De aanklager zegt desondanks: ‘Soms moet je over het gedrag van een politieman zeggen, achteraf bezien is dit niet verstandig geweest. De Polo was niet zichtbaar als politieauto. De bestuurder van de scooter zag ineens een gewone auto op het fietspad. De reactie van Jan M. was onhandig. En aanmerkelijk onvoorzichtig. Dat is een misdrijf, artikel 6 Wegenverkeerswet 1994. Van een agent mag ietsje meer worden verwacht. Ik eis een boete van 500 euro.’

De rechters vragen nog of Jan M. een rijbewijs nodig heeft voor de uitvoering van zijn politiewerk.
Ja, zegt Jan M., ‘ik ben alle dagen bij de weg.’
De rechters vragen of de kwestie consequenties heeft voor zijn baan.
Jan M.: ‘Dat hangt van de straf af.’

Een integere, hardwerkende politieman die wordt veroordeeld voor een misdrijf, want dat wil de officier van justitie met zijn juridische kwalificatie van de gebeurtenissen, krijgt een strafblad.
Een politieman met een strafblad kan moeilijk agent blijven.

Justitie stuurt dus aan op ontslag van Jan M.

Vandaar dat ik mij afvroeg of er tijdens dat officierenoverleg de vraag is gesteld of dit wel zo moet, om een integere politieman te dagvaarden wegens misschien een onhandigheidje tijdens zijn werk en dat dan als een misdrijf te kwalificeren?
Want dat is nogal heftig.

En reken maar dat er intern – op het politiebureau in Delfzijl zeker – is gevloekt.
Dat ze als collega’s onder elkaar hebben gezegd dat justitie helemaal gek is geworden.
Dat ze hebben gezegd, als het zo moet, hoe moet het dan?
En misschien heeft ook de korpsleiding wel gezegd: het moet toch niet gekker worden, justitie.
Maar dat zullen ze natuurlijk nooit hardop herhalen, dat de baas – want dat is het openbaar ministerie van de politie – niet helemaal goed snik is.

De advocaat van de politieman zegt dat van artikel 6 (misdrijf) slechts sprake kan zijn als er sprake is van grove schuld, dat de verdachte een onaanvaardbaar risico heeft genomen. Jan M. is misschien wat onhandig geweest in zijn manoeuvre, maar dat is het dan ook.
En meer niet.
Het gevaar kwam bovendien van de scooterrijder, die veel te hard op een fietspad reed en die ook dondersgoed in de gaten had dat die grijze Polo politie was.
Komt nog bij dat de remmen van de scooter stuk waren.
Dat had de VOA ook vastgesteld. In de analyse staat droogjes: ‘Het ontbreken van een rem zou van invloed kunnen zijn geweest op de remweg.’

Ik denk dat er over deze kwestie tussen de politie en justitie een stevig verschil van mening bestaat.
Ja, een heus conflict in de achterkamer.
Naar buiten toe zullen ze dat beide nooit toegeven in verband met hogere belangen.
Betekent wel dat agent Jan M. nog niet jarig is, hoewel hij morgen 31 jaar wordt en midden in de verbouwing van zijn eigen huis zit.

Tenzij de rechters er anders over denken.

Rob Zijlstra

Uit een onderzoek (2008) van de Raad voor de Rechtspraak is gebleken dat de justitiabele – dat is de verdachte – slecht voorbereid naar de rechtbank komt.
De raad vond dat toen zorgelijk.
Het is niet goed voor het vertrouwen in de rechtspraak.

Zo moet een verdachte weten dat hij niet hoeft mee te werken aan zijn eigen veroordeling.
Daarom mag hij tegenover de rechters liegen dat hij barst.
Dat wordt gerespecteerd.

Donderdag was Mario, 20 jaar, een justitiabele.
Uit niets bleek dat hij naar de rechtbank was gekomen om eens even een flinke straf in ontvangst te nemen.
Integendeel.
Maar tijdens de zitting ging het hartstikke fout.
Zo fout dat Mario zonder dat in de smiezen te hebben, solliciteerde naar een pittige straf.

Mario woont in Eenrum en wilde in februari dit jaar met twee maten naar Groningen, beetje op stap.
Ze komen niet ver.
In de bocht ter hoogte van café Bulthuis gaat het nog goed, in de tweede bocht bij de Hubo ook, maar in de derde gaat het mis.
Mario vliegt uit de bocht.

Eerst schampt hij rechts een bermpaaltje, slipt naar links, mist op een haar een tegemoetkomende auto en komt tot stilstand tegen een lantaarnpaal.
Klaas, een van de inzittende maten, breekt het bovenbeen.
Mario en de andere maat hebben niks, maar ongelooflijk veel mazzel.

Een analyse van het ongeluk wijst uit dat Mario die derde bocht nam met tenminste tachtig kilometer per uur.
Dat is daar aan de Mensingeweersterweg veel te hard.
En dus zegt de officier van justitie dat Mario roekeloos dan wel zeer onvoorzichtig heeft gereden met zwaar lichamelijk letsel tot gevolg.
En dat mag in de geest van de Wegenverkeerswet, artikel 6, een misdrijf heten.

De twee maten vertellen aan de politie dat Mario al keihard reed toen hij hen kwam oppikken in Eenrum.
Met gierende banden, hadden ze als getuige verteld, kwam hij aangescheurd. En toen ze in zijn zwarte Golf (1995) zaten, plankgaste Mario op zijn splinternieuwe banden het dorp uit.

Mario en de maten zijn nu geen vrienden meer.

Want ze liegen dat ze barsten, zegt Mario.
Hij zegt te denken dat ze hem nu een poot willen uittrekken door een forse schadevergoeding te eisen.
Daarom liegen ze.

Hij zegt tegen de rechters: ‘Het zat zo. Ik reed dus normaal, zoals altijd. Netjes vijftig. Toen wilde ik overschakelen naar z’n vier. En toen gleed mijn voet van het pedaal. Ik heb namelijk grote voeten, maat 46. Ik kwam met mijn voet klem te zitten tussen het gas en de rem. Ineens reed ik dus wel tachtig en toen kwam die bocht…’

De drie rechters fronzen hun zes wenkbrauwen.
Zeggen, bij wijze van spreke in koor: de voet klem?
Mario: ‘Ja. Al op het rechte stuk.’

Rechters: ‘Voet vast tussen het gas en de rem en dat over een afstand van 200 meter?
Mario, fel: ‘Ja, helaas wel.’
Rechters: ‘Echt waar? ‘
Mario: ‘U denkt toch niet dat ik met opzet mijn maten in de kreukels wil rijden? Of mijn auto in de prak?
Rechters: ‘U zegt dus, voet klem. En daar blijft u ook bij?’
Mario: ‘Ja. Ik heb die auto zelf betaald.’

De toon is gezet.
De rechters zeggen dat de maten helemaal geen schadevergoeding hebben ingediend. En dat ze ook helemaal niets hebben gezegd over die voet. Daar hadden ze niets van gemerkt.
Een van de rechters vraagt of Mario er wel verstandig aan doet zo’n verhaal te vertellen, in de zittingszaal, tegenover de rechters?

Mario, nog feller: ‘Het is mijn verhaal.’
Rechters: ‘Maar het is zo’n vreemd verhaal.’
Mario: ‘Dat mogen jullie vinden.’
Rechters: ‘Het is zo moeilijk te geloven.’
Mario, geïrriteerd: ‘…’

De officier van justitie bemoeit zich er nu ook mee.
Hij zegt dat hij nog grotere voeten heeft dan Mario, maat 47.
En dat hij nog nooit problemen heeft gehad met de pedalen in een zwarte Golf.
Mario komt niet tot inkeer, maar kijkt steeds bozer.

De rechters vragen: ‘Wat doet u overdag?’
Mario: ‘Ik ben bedrijfsleider. Op de kermis. Tornado, Breakdance, het grote spul zeg maar en dat het hele land door.’
Rechters: ‘Dus u heeft uw rijbewijs nodig?’
Mario: ‘Jazeker. Ik rij de hele dag van hot naar her.’

Rechters: ‘Wat verdient u?
Mario: ‘Oh, dat wisselt. Ik heb een nul-uren-contract. Zo’n vijfhonderd euro per maand, maar met kost en inwoning.’
Rechters: ‘Bedrijfsleider met een nul-uren-contract?
Mario: ‘Ja.’

De officier van justitie plaatst de derde bocht in een wat breder perspectief.
Zegt, vrij vertaald: ‘Mario is een beginnende bestuurder. Haalde zijn rijbewijs in juli 2008. Kocht drie maanden later, in november, zijn eerste zwarte Golf. En weer drie maanden later, in februari 2009, gaat het mis. En als ik hem hier op zitting zo hoor, dan schrik ik. Ik schrik van zijn machogedrag. Veel beginnende bestuurders denken dat ze kunnen autorijden, maar dat kunnen ze niet. Mario is een gevaar voor de verkeersveiligheid.’

De officier van justitie eist namens de samenleving een werkstraf van tachtig uur en twaalf maanden ontzegging van de rijbevoegdheid waarvan zes maanden voorwaardelijk met een proeftijd van drie jaar.

Rechters: ‘Nou?’

Mario geeft opnieuw plankgas: ‘Ik drink geen drank, ik gebruik geen drugs, maar ik werk hard voor mijn geld. En zonder rijbewijs ben ik mijn baan kwijt. Dan zit er weer iemand in de ww. Daar word ik niet echt blij van.’

Zijn advocaat kan hem niet redden. Misschien dat de advocaat hem wel had gewaarschuwd. Zo van, Mario, je mag best liegen tegen de rechters, maar een leugen van een justitiabele moet wel een klein beetje geloofwaardig wezen. Anders helpt het niet.

Mario had kennelijk niet willen luisteren, maar denderde roekeloos door zijn strafproces heen.
En vloog weer uit de bocht.

Rob Zijlstra

uitspraak op 3 december

Er zijn mensen die graag horen dat het de buitenlanders zijn die onze misdaden plegen.
Want dan kunnen ze denken, zie je wel.
Zij die dit denken, kunnen in onderstaand verhaal hun hart ophalen.
Het is een verhaal – meer een opsomming eigenlijk – over de misdaden van Abdel, over zijn cv.

Abdel komt uit Hargeisa, Somalië.
Toen hij 8 jaar was, kwam hij in zijn uppie als vluchteling naar Nederland.
Hier werd hij een ama – een alleenstaande minderjarige asielzoeker.

Was Abdel toen niet gekomen, dan was hij nu misschien wel een strijder geweest van de radicale Al-Shabaab-groepering, een visser zonder boot of was hij al lang en breed gesneuveld in de straten van Mogadishu.

Zijn familie is (of was) in goeden doen, zijn vader deed (of doet) iets met tankstations. Binnen de familie is de zeer welbespraakte Abdel de enige die niet wil deugen.

De voorbije vijf jaar stonden een kleine tweeduizend verdachten terecht in zittingszaal 14 van de Groninger rechtbank.
Qua frequentie staat Abdel fier op de eerste plaats, met zes bezoeken in zes verschillende strafzaken.

Het begint op 21 januari 2005.
Het gaat niet lekker met Abdel die dan al lang geen ama meer is, maar 23 jaar.
In de Coranthijnestraat probeert hij een taxi te beroven. Hij bedreigt de chauffeur met een mes, zegt ‘dit is een overval’ en eist geld.
Het mislukt.
Hij meldt zich later bij de politie en zegt dat hij het zonder hulp niet trekt.
Abdel wordt voor de poging veroordeeld tot een gevangenisstraf van vijftien maanden waarvan vijf voorwaardelijk.

Ruim een jaar later, op 16 februari 2006, krijgt Abdel ruzie met Van X.
Hij slaat de man en als die omvalt, schopt hij hem.
Daarna slaat hij Van X. met een volle fles rode wijn op het hoofd.
Justitie gaat uit van een poging tot doodslag, maar de rechtbank vindt dat er sprake is van noodweer.
Abdel werd aangevallen en mocht zich verdedigen op de manier zoals hij heeft gedaan.
Hij wordt ontslagen van alle rechtsvervolging (ovar).

Het wordt in datzelfde jaar 11 oktober.
Abdel overvalt een hem bekende man nabij diens woning aan de Rembrandt van Rijnstraat. Hij dreigt met een mes (‘geld, anders prik ik je’). De buit bestaat uit twee mobiele telefoons en een klein geldbedrag. Hij wordt gepakt en de rechtbank veroordeelt hem tot anderhalf jaar celstraf.

Abdel is net weer op vrije voeten als hij op 31 januari 2008 in de Oude Kijk in ‘t Jatstraat samen met een andere man drugs gebruikt. Onverwacht eist hij dat de medegebruiker zijn drugs betaalt en dwingt (mes) de man mee te lopen naar een pinautomaat.
Vijf dagen later, op 4 februari, volgt hij een jongeman op straat. Op het moment dat deze een woning aan de Muurstraat wil binnenstappen, springt Abdel naar voren en onder bedreiging van weer dat mes maakt hij zich meester van diens mobiele Sony Ericsson.

Abdel gaat er vandoor, maar de man holt hem achterna en weet ook de politie te waarschuwen.
Abdel wordt korte tijd later aangehouden.
Hij zegt onschuldig te zijn.
De gestolen telefoon heeft hij wel in zijn bezit.
Net gekregen, zegt Abdel, van een Antilliaan met een helm op.
Dit was ter compensatie omdat ‘de helm’ hem eerder vijf gram slechte cocaïne had verkocht.

Justitie eist ditmaal een jaar celstraf. De rechtbank legt dat ook op, maar bepaalt dat drie van de twaalf maanden voorwaardelijk zijn.
Misschien zal dat Abdel leren, een heel kwartaal als stok achter de deur.

Op 23 september 2008 is hij weer op vrije voeten.
Hij houdt op straat een fietser aan, stompt de man in het gezicht en eist de Montego-fiets op.
Hij wordt voor de zoveelste keer opgepakt, zit een paar maanden vast, maar wordt op 19 januari 2009 vrijgesproken.
Hij heeft het misschien gedaan, maar het aangeleverde bewijs is te gering voor een veroordeling.

Deze week zat Abel voor de zesde maal sinds 2005 in zittingszaal 14 van zijn huisrechtbank.
De overval op de woning aan de Westindischekade geeft hij toe.
Dat was ik wel, zegt hij, zij het dat het geen overval was.
Hij haalde er alleen wat geld op.

De vier straatroven waarvan hij wordt verdacht, gepleegd in april en mei van dit jaar, ontkent hij stellig.
Iemand die straatroven pleegt, is niet goed bij zijn hoofd, zegt hij tegen de rechters.
En dat een van de slachtoffers nog maar 16 jaar was, vindt hij heel naar.
Hij zegt: ‘Hartstikke rot voor zo’n jonge jongen, maar ik was het niet.’

Hij was in die woning omdat de bewoner hem slechte drugs had verkocht. Het klopt niet dat hij had aangebeld en toen direct dreigend met een mest stond te zwaaien. De politie kwam wel sussen, maar had niemand aangehouden. Later ontdekt de slechtedrugsverkoper dat zijn mobiele telefoon verdwenen was.

In de Kerklaan waar ’s nachts een bromfietser werd aangehouden door een man die om een sigaret bietste, was Abdel nooit geweest. Het slachtoffer verklaarde dat ze samen hadden gerookt, een leuk gesprek hadden gevoerd en ineens was de aardige man veranderd in een geweldadige engerd die hem een mes op de keel zette.
De buit: een mobiele telefoon, 15 euro aan contanten, een aansteker en een pakje sigaretten.

Ook de 16-jarige jongen was in de nacht aangesproken door een man die vroeg of hij diens telefoon even mocht gebruiken voor het versturen van een sms’je.
Nee, zei de jongen, waarop de man zei: ‘Niet fokken hè, ik ben geen kut-Antilliaan.’
De man dreigde met een mes en zo raakte de 16-jarige zijn Sony Ericcson K800i kwijt.
Heel gemeen, zei Abdel dus.

De man die aan de Korreweg werd beroofd, herkende zijn belager: ‘t is Abdel ja.
Abdel zegt: ‘Tuurlijk herkende hij mij. Ik woon vijftig meter verderop. Hij heeft mij vast wel eens gezien. Maar ik ga toch niet zo dicht bij mijn huis iemand beroven?’
De man raakt zijn telefoon kwijt. En zijn fiets.

Op 7 mei, op de dag dat Abdel wordt aangehouden, zou in de Noorderstationsstraat een man met de rug tegen de muur zijn gezet en vervolgens beroofd van telefoon en geld.
Abdel moet glimlachen als de rechters hem hierover ondervragen.
Hij zegt dat hij het slachtoffer wel kent.
En het slachtoffer hem ook.
En bij de politie heeft hij daar dus niet over gesproken.
Met geen woord. Nogal logisch, vindt Abdel, want ik was het niet.

Met alle telefoons werd kort na de beroving gebeld met Bennie.
Abdel kent Bennie.
Bennie is de grootste dealer van Groningen, zegt hij.
Abdel denkt daarom dat de straatrover vast een junk moet zijn.

Er zijn tegenstrijdigheden in de opgegeven signalementen.
Abdel heeft wel een hoed, maar dat is een cowboyhoed en geen pooiershoedje waar een van de slachtoffers over rept.
Hij heeft wel haar, maar niet kort met stekels.
En ja, hij draagt een ketting. Van zilver. Niet van goud, zoals is gezegd.

Abdel mag de schijn tegen hebben, keihard bewijs is er niet.
De advocaat: ‘De mogelijkheid dat anderen het hebben gedaan, kan niet worden uitgesloten.’

De officier van justitie is echter zeker van zijn zaak.
Er zijn wel twee, drie rode draden en al die draden komen uit bij Abdel.
Hij eist vier jaar gevangenisstraf.

Abdel schudt het hoofd en kijkt nu heel ernstig.
Hij wil naar Rotterdam, om zijn leven daar verder vorm te geven.
Richting bouwkunde, had hij gedacht.
Er woont daar een broer van hem en die zal hem steunen.

Abdel: ‘Maar vier jaar onschuldig de gevangenis in? Nee. Dat zal ik niet kunnen verkroppen.’

Rob Zijlstra

Als op maandagochtend de tweede strafzaak aanvangt, vult zittingszaal 14 zich met mist.
De rechters hebben er last van.
Ze zeggen: we moeten de feiten in het dossier met een zaklampje zoeken.
De advocaat herhaalt dat graag, logisch natuurlijk.
Maar ook de officier van justitie zegt het en dat ligt minder voor de hand.
Het is immers haar dossier.

Als de zitting na twee uur is afgelopen, kan ik mij niet voorstellen dat de rechters van de hoed en de rand weten.
Of misschien is het zo dat ze niet alles willen weten.
Alleen het hoognodige.

Want wat een gekke zaak.

Suzanne is een goed opgeleide vrouw van 33 jaar.
Ze studeerde Engels aan de universiteit en werkte zoals zo velen in Groningen in de horeca.
Op de een of de andere manier leert ze Gerben kennen.
Hartstikke leuk en dus trouwen ze.

Gerben werkt ook in de horeca.
Eerst als zus en dan als zo.
Uiteindelijk bestiert hij samen met een compagnon een uitzendbureau: We Work.
Het is een horeca-uitzendbureau dat vooral werkt voor de zaken die worden verpacht door horecaondernemer Sjoerd Kooistra.

De helft van We Work is van de compagnon.
Vanwege zakelijke perikelen uit het verleden vindt Gerben het verstandiger dat de andere helft op naam komt te staan van zijn Suzanne.
Suzanne vindt dat best wel goed.

Het is me overkomen, zegt ze maandagochtend vanuit het verdachtenbankje tegen de rechters.
En ook: ‘Ik heb het nooit in de gaten gehad. Maar als het fout is, dan ben ik schuldig.’

Rechters: ‘Nooit ging bij u een belletje rinkelen?’
Suzanne: ‘Gerben had altijd wel een mooi verhaal, een goede babbel.’
Rechters: ‘En daar nam u genoegen mee?
Suzanne: ‘Ja.’
Rechters: ‘Las u de jaarstukken, de kwartaalverslagen?
Suzanne: ‘Nee.’
Een van de rechters: ‘Pff. En dat noemt zich intelligent.’

Het enige dat Suzanne – directeur van papier, maar wel volledig aansprakelijk – wist was dat de zaken best wel goed liepen.
En niet zo’n beetje best wel goed ook.

Ineens hadden ze een zwembad met superbubbels in de niet eens zo grote achtertuin.
Bij Boutique Cartier kochten ze een ring ter waarde van 20.900 euro.
Hij kocht een Porsche, een Jaguar en reed in een Range Rover in afwachting van de komst van een Aston Martin.
Gerben had zich voor dat ding ingekocht op de wachtlijst.
Ze verbleven in Hotel Ritz als ze in Parijs waren en als ze geen tijd hadden om te koken aten ze in restaurant De Pauw.
Dat is geen eetcafé in Groningen.

Suzanne knikt als de weelde wordt opgesomd.
Voegt nog wel toe dat ze die ring nooit heeft gezien, wel haar trouwring, maar die had vijfduizend gekost. En wat dat zwembad betreft, Gerben had haar nooit verteld dat dat 25.000 euro had moeten kosten. Ze dacht ook vijfduizend. Want dat zei hij met zijn babbels.

Rechters: ‘En u keek niet verder dan de neus lang is.’
Suzanne: ‘Ik ben wel erg geschrokken van al die geldbedragen.’
Rechters: ‘En bent u ook geschrokken van uw eigen naïviteit?’
Suzanne: ‘Ja, klopt.’

De officier van justitie ziet in Suzanne niet de grote boef.
De grote boef is Gerben, zegt de officier.
Suzanne is wel medeplichtig aan verduistering.
Zij maakte het mogelijk dat Gerben geld van de rekeningen van We Work kon doorsluizen naar de rekeningen van hem en Suzanne.

In totaal zou er 843.065 euro zijn overgeboekt.
Dat is inclusief 209.426 het salaris waar ze samen wel recht op hadden.
Het verduisterde bedrag: 633.639 euro.

De officier van justitie: ‘U tekende als directeur stukken zonder de inhoud te kennen. Daarmee bent u opzettelijk behulpzaam geweest. En uit niets blijkt dat u dit bedrag mocht lenen. Uw naïviteit is niet straffeloos.’
Suzanne knikt, dat snapt ze natuurlijk ook wel.

De advocaat van de tweede eigenaar van We Work deed aangifte waar aanvankelijk weinig mee werd gedaan. Na een procedure bij het hof moest de officier van justitie uitleggen waarom het zo lang duurde en toen werd ineens wel vervolging ingesteld.

Maar volgens de advocaat is Suzanne meer slachtoffer dan medeplichtig dader.
Eigenlijk, zegt de advocaat, is Suzanne het slachtoffer van een loverboy.
Gerben overlaadde haar met luxe en zorgde er ondertussen voor dat zij civiel aansprakelijk was.
Suzanne was ook op geen enkele manier betrokken bij financiële zaken van het uitzendbureau.
In feite was ze als directeur slechts administratief medewerkster.
En dat ze Gerben blind vertrouwde, is logisch.
Ze waren immers getrouwd.

Er doen ook andere lelijke verhalen de ronde.
Dat de mannen achter We Work de boel samen hebben leeggetrokken.
En dat de directrice is geofferd.
Maar deze verhalen kwamen tijdens de zitting, misschien vanwege de mist, niet aan de orde.
En dan is het strafrechtelijk gezien ook niet zo.

Om te voorkomen dat justitie Suzanne naar de gevangenis zou sturen, had de advocaat verzocht de mogelijkheden van elektronisch toezicht (enkelbandje) te onderzoeken.
En die mogelijkheid is er.
Suzanne heeft de weelde achter zich moeten laten en woont nu op een piepklein kamertje. Daar kan ze best vier maanden elektronisch opgesloten zitten, vindt de officier van justitie.
Daarnaast, zo luidt de eis, een taakstraf van 240 uur en zes maanden voorwaardelijke gevangenisstraf.

Suzanne snapt ook dit.
Ze probeert nu haar leven weer op de rails te krijgen.
Ze heeft een baan als secretaresse en een werkgever die het weet.
Door flink te werken hoopt ze haar schulden te kunnen betalen, al met al meer dan een miljoen euro want de belastingdienst was ook nog geweest.

En Gerben?
Gerben moet later terechtstaan.
Gerben zit nog even in Duitsland.
Vast.
Drugs.

Rob Zijlstra

Duizenden mensen worden op dit moment, in de zin van nu, gestalkt.
Een enkele keer komt een stalker voor de strafrechter.
Zo stonden in de voorbije vijf jaar 25 mannen en vrouwen in zittingszaal 14 terecht voor het stelselmatig lastigvallen van een man of een vrouw.
Dader en slachtoffer zijn meestal exen.

Er is een rode draad.
De stalker vindt het vaak maar overdreven dat hij verdachte is.
De gestalkte leeft in een nachtmerrie.
En bijna altijd vloeit de ellende voort uit iets wat eens zo mooi was.

Gabriël en Henny leerden elkaar drie jaar geleden kennen in het zwembad.
Daar waren ze omdat hun kinderen er leerden zwemmen.
Tijdens het wachten begonnen ze elkaar leuk te vinden en toen kwam natuurlijk van het een het ander.

Zij is getrouwd met een man op zee.
Dus die was lekker vaak weg van huis.
Hij hielp haar aan een baantje op zijn werk.
Zo werden ze behalve intiem ook collega’s.

In oktober vorig jaar kwam aan alles een einde.
Dat wil zeggen: Henny wilde dat.
Gabriel liever niet.

In februari dit jaar deed ze voor de eerste keer aangifte.
Onlangs de laatste.
Tegen de rechters zegt ze: ‘Ik ben mijn vrijheid kwijt. En hij gaat door tot op de dag van vandaag.’
Gabriël ontkent dat.
Hij zegt: ‘Na februari heb ik niks meer gedaan. Daarvoor ben ik misschien wel een beetje te ver gegaan. Ik vond het ook best moeilijk dat Henny niet meer wilde.’

Gabriël voert aan dat hij nooit het idee heeft gehad dat Henny er echt tabak van had. Van hem.
‘Dat is bij mij nooit duidelijk doorgekomen. Ze had eens gezegd, dat als er wat is, ik altijd bij haar zou kunnen komen. Nou.’

Hij stuurde haar wel eens 250 sms’jes.
Zij stuurde dan 100 berichtjes terug dat hij moest ophouden.
Gabriël: ‘Ze reageerde dus wel steeds.’

Nadat Henny begin dit jaar aangifte had gedaan, vertelde Gabriël aan zijn vrouw en zoon wat er allemaal wel niet en wel was gebeurd.
Wat hij toen niet wist, was dat zijn vrouw en zoon het al lang in de smiezen hadden.
Als sinds 2006.
Als hij onder de douche stond, checkten ze zijn telefoon en zagen al die berichtjes over en weer.
Ze hielden het bij, maar op de een of de andere manier meer ook niet.

Op het werk werd het ook een probleem.
Henny’s banden waren een paar keer lek gestoken.
Wist Gabriël niks van, zegt hij.
Toch werd hij overgeplaatst.
Hij moest zijn werkplek dicht bij huis verruilen voor een plek ver weg, uur rijden heen, uur terug.

Vaak, zegt de officier van justitie, rijdt hij langs het huis van Henny.
Of staat hij ineens in haar straat.
Gabriël zegt dat dat niet waar is. Hij zegt dat hij daar langs moet rijden om naar zijn werk te gaan. Bij haar langs is de kortste weg.

De rechters, die toch al niet heel erg gecharmeerd lijken van de verdachte, zeggen dat ze het maar eerlijk zullen zeggen: ‘We hebben even zitten te googelen en dan blijkt dat u niet de kortste weg naar uw werk neemt, maar de meest ingewikkelde.’

Gabriël – er staat voor hem nogal wat op het spel – doet nog een poging de rechters op andere gedachten te brengen.
Hij draait de boel om.
Zegt dat hij ook wordt lastiggevallen.
Dat er auto’s bij hem in de straat staan.
Misschien wel collega’s van hem die op de hand van Henny zijn.
Dat die collega’s van voor de overplaatsing hem dus in de gaten houden.

De officier van justitie is daar niet van onder de indruk.
Hij ziet in Gabriël de klassieke stalker.
Zij zegt duidelijk nee, maar hij accepteert dat niet.
Mevrouw, zegt de officier, heeft de geloofwaardigheid aan haar kant.
‘Ze is ook een keurige mevrouw.’

Hij geeft Gabriël wel een plusje omdat die zegt te willen meewerken aan een behandeling als dat moet. Maar de officier van justitie zegt dat hij ook een gebaar wil maken naar het slachtoffer.

Hij eist dan een werkstraf van 180 uur en twee maanden voorwaardelijke gevangenisstraf, gekoppeld aan een proeftijd van twee jaar.
Daarnaast: reclasseringstoezicht om een behandeling te kunnen afdwingen, een contactverbod en een straatverbod in de ruime omgeving van de woning van Henny, met uitzondering van de afrit van de snelweg opdat hij nog wel ingewikkeld op zijn werk kan komen.

Zijn werk.

Bij een veroordeling verliest Gabriel zijn baan.
Zijn werkgever houdt niet van verdachten die door rechters tot daders worden veroordeeld.
Tijdens de rechtszaak bleef lang onduidelijk wat Gabriel nou precies deed.
Maar ineens zag ik het: hij werkt bij justitie.
Dat kon je zien aan het witte justitielogo op zijn zwarte sokken.

Gabriël bewaakt mannen die net als hij in zittingszaal 14 terechtstaan.

Rob Zijlstra

naschrift (25 november 2009)
Ik ben er op gewezen dat ik in het bovenstaande verhaal de suggestie wek dat er tussen Gabriel en Henny meer was dan een vriendschappelijke relatie. Tijdens de zitting is dit gezegd door Gabriel.
Wat in het verhaal echter niet tot uiting komt is dat van de kant van Henny nadrukkelijk is aangevoerd dat er van een intieme relatie geen sprake is geweest. De officier van justitie heeft dit laatste tijdens de zitting ook herhaald.
De suggestie in mijn verhaal is dus eenzijdig. En daarmee doe ik geen recht aan de positie van Henny.

(rz)

UPDATE – 26 november 2009 – uitspraak
De rechtbank heeft Gabriel veroordeeld tot een werkstraf van 180 uur en twee maanden voorwaardelijke celstraf. Stalking bewezen, aldus het oordeel van de rechtbank. Naast deze straf moet hij aan Henny 2000 euro schadevergoeding betalen. Volgens de rechtbank ziet L. nog altijd niet in dat hij fout is geweest en zijn gedrag onaanvaardbaar.

De eis dat hij geen contact meer met de vrouw mag opnemen en ook niet in haar buurt mag komen, wees de rechtbank af.

Jan is een 52-jarige man, groot, met nog grotere handen en voor niks en niemand bang. Hij kijkt ontzettend nurks.

Esmee is een meisje van 12, tenger en gek op paardrijden.
Ze trilt vreselijk.

Hij werkt zes dagen in de week, staat elke ochtend om vijf uur op en rijdt dan vanuit het dorp in het westen van de provincie Groningen naar Almere.
Om alle kosten van het woon-werkverkeer te kunnen betalen, handelt hij op dag zes van de week in wortels.
De zevende dag is rustdag, dan gaat hij met echtgenote en zijn vier kinderen naar de kerk.

Zij heeft drie vriendinnetjes en samen halen ze soms kattenkwaad uit.
Zoals op 15 februari dit jaar.
Gingen ze ’s avonds lekker keetlellen.
Deurtjesbellen in het dorp.

Grote Jan praat met luidde stem.
Hij is boos en niet zo’n klein beetje ook.
Ze hadden hem geplaagd, ja, geterroriseerd.
En niet een keertje, maar zo vaak.
En niet alleen hem, maar ook anderen.
Maar die anderen durfden niks.
Nou, hij dus wel.

Zegt: ‘Ik werk zes dagen in de week en laat me niet plagen door kleine meisjes.’

De dorpsjeugd mocht graag bij Jan deurtjesbellen.
Lekker spannend, want hij kwam tenminste achter je aan. En dan schreeuwde hij er ook nog bij.

Jan zegt dat hij ‘natuurlijk’ te ver is gegaan, dat voorop. In zekere zin. Want eigenlijk ook niet.
‘Want ze doen het nu nooit weer.’

Hij had die avond in het donker achter de deur gestaan. En toen die ettertjes aanbelden, had hij de deur opengetrokken en had hij de kleine Esmee bij haar lange haren te pakken.
‘Ik pakte haar direct bij de kuif, ze kon geen kant op. Toen heb ik haar onder de lantaarnpaal getrokken en geslagen.’

Rechters: ‘En ook geschopt. En een knietje. En toen ze u smeekte te stoppen, ging u door. Dat zeggen de getuigen.’
Jan, bokkig: ‘Nee, ‘k heb alleen geslagen. Ik heb niet gekeken waar, maar ik heb haar wel flink geraakt. Ik was het zo zat.’

Rechters: ‘U was heel boos. Misschien bent u in uw woede vergeten wat u allemaal heeft gedaan.’
Jan, narrig: ‘Ik ben goed bij mijn verstand.’

Met opgeheven vinger vertelt hij de rechters dat die ouders beter op hun kinderen moeten letten, dat zijn eigen kinderen zoiets nooit zouden doen. En doen ze het wel, tiert hij, dan krijgen ze op hun falie.

Esmee werd flink te grazen genomen. Bloedneus, opgezwollen wang, pijnlijke knieën, gebroken duim en ze raakte twee keer kort buiten bewustzijn.
Zo werd ze die avond met een ambulance naar het ziekenhuis vervoerd.
Ze moest een tijdje op krukken lopen, hand in het gips.

En nu, negen maanden later, doet nog steeds veel zeer.
Pijn in het aangezicht, hoofdpijn, zijn er concentratieproblemen en nachtmerries.
Overal ziet ze dan dat woeste hoofd. Of zijn grote handen en voeten achter de ramen.
Paardrijden kan bijna niet meer.

De rechters vragen wat voor een vader hij is.
Jan antwoordt dat zijn kinderen weten wat nee is. En als ze toch iets doen wat niet mag, dan krijgen ze straf.
Maar hij slaat ze niet.
Zegt: ‘Ik ben een goede vader. Ze haten me niet.’

De rechters zeggen dat kinderen nu eenmaal dingen doen die niet mogen.
Ze zeggen: ‘Dat hoort bij kinderen. Ook bij uw kinderen.’

Jan bromt en gromt en roept – weer die vinger – dat de rechtvaardigheid zal zegevieren. Dat hij maanden is geplaagd. Herhaalt nog maar eens dat hij zes dagen in de week hard werkt en dat hij de kost met vier kinderen alleen moet verdienen.

De rechters: ‘U bent een rechtlijnige man. Voor u bestaan er slechts geboden en verboden.’
Jan, getergd nu: ‘Klopt. Ik ben een harde klootzak. Dat is mijn nadeel.’
Rechters: ‘En als ze nu weer bij u gaan deurtjesbellen. Wat doet u dan?
Jan, kribbig: ‘Politie bellen. Tenminste, dat hoop ik voor u.’

De rechters geven zich nog niet gewonnen.
Merken op, want dat staat in het dossier, dat zijn vrouw veel verdriet heeft over wat er is gebeurd. Ze vragen of er misschien andere problemen zijn in het harde leven van Jan. Spanningen of zo.
Misschien vanwege de verplaatsing van zijn werk naar helemaal Almere?

Voor het eerst briest hij niet, maar laat hij het boze hoofd zakken.
Zwijgt.
En breekt.
Dan moet hij huilen.

De officier van justitie heeft tijdens het uur dat de rechters Jan stevig ondervragen met een strakke blik naar hem gekeken.
Hij zegt dat hij naar de grote handen van deze grote man heeft gekeken en naar de tengere Esmee.
En dat je met zulke handen maar weinig hoeft te doen om zwaar lichamelijk letsel te doen ontstaan.

Hij kiest voor de pogingvariant.
Maar dan wel eentje met voorbedachten rade.
En daar staat wel eventjes acht jaar gevangenisstraf op.

Jan kijkt met de linkerhand onder de kin naar opzij, naar de muur met de kleine raampjes.

De officier van justitie zegt dat hier sprake is van een heel ernstig feit.
Maar dat hij ook rekening wil houden met de persoon van de verdachte.
‘Type ruwe bolster, blanke pit. Maar tijdens de zitting hebben we ook een andere kant van de verdachte kunnen zien. We zagen emoties. Hij brak. Misschien is er wel sprake van een verrassend zachte binnenkant.’

De officier van justitie zegt dat hij een stevige gevangenisstraf in gedachten had, maar dat hij door het verloop van de zitting op andere gedachten is gebracht: geen celstraf, maar een werkstraf van 200 uur en twee maanden voorwaardelijke celstraf.
En het betalen van geleden schade aan Esmee: 3.000 euro.

Jan heeft zijn tranen weggeveegd en is weer de man bij wie de jeugd van het dorp zo graag mag keten.
Bromt: ‘Kan d’r niks aan veranderen.’
En, zich bewust van de aanwezigheid van de ouders van Esmee: ‘Komen ze d’r mooi van af.’

Je ziet de rechters denken: ‘Wat jammer nou dat hij nu weer die harde kant laat zien.’

Rob Zijlstra

UPDATE – 26 november 2009 – uitspraak
Jan is veroordeeld tot een werkstraf van 180 uur en twee maanden voorwaardelijke celstraf wegens een poging tot zware mishandeling.  Niet met voorbedachten raad, zoals de officier van justitie het zag, maar impulsief. De rechtbank rekent het hem zwaar aan, want hij zo groot en zij zo klein. Naast de werkstraf moet hij aan Esmee 2000 euro schadevergoeding betalen.

Tijdens de lunchpauze, rond half een, besluit Guus (26) een ommetje te maken.
Hij kan als alles goed gaat als management trainee aan de slag bij Theodorus Niemeyer. Hij doet een assessment en er staat hem een zwaar middagprogramma te wachten.

Wat frisse lucht zal hem goed doen.
Bij de kruising ziet hij een man staan.
Het lijkt wel of hij de weg zoekt.
Hij loopt door, de man voorbij.

Zelfde dag, ergens anders in de stad Groningen.

David is niet naar school gegaan, bewust niet.
Hij gaat naar de binnenstad en drinkt ergens een glas cola.
Dan pakt hij de bus naar het zuiden van de stad.
Hij weet wat hij daar moet doen en ook waar.

Bij de kruising ziet hij een man lopen.

Die man past bij de beelden in zijn hoofd.
Want het moest geen oude man, vrouw of kind zijn.
Het moet iemand zijn die aan hem is gewaagd, geen zwak persoon.
Op de kruising houdt hij zijn pas een beetje in, zodat de man hem wel moet passeren.

Een seconde later roept David ‘godverdomme, ja’ en steekt een mes met kracht in de hals van Guus.
Dan rent hij weg.

Guus voelt hevige pijn, hij voelt hard metaal in zijn nek.
Met zijn hand voelt hij een gat onder het rechter oor.
De punt van het mes – dat is afgebroken – voelt hij naast zijn adamsappel.
Hij wil schreeuwen, maar er komt geen geluid.
Hij denkt dat hij doodgaat.
De plas bloed wordt groter.
Hij vecht om niet buiten bewustzijn te raken.
Bang dat hij zal stikken in bloed legt hij het hoofd op de stoeprand.
Een bus van Arriva stopt, de chauffeur verleent eerste hulp.
Toevallig passeert een ambulance.

Als de officier van justitie de gebeurtenissen op die klaarlichte dag schetst, is het beklemmend stil in zittingszaal 14 waar al veel akelige verhalen zijn verteld.
Ik zie dat een van de rechters zijn hand even over zijn eigen hals laat glijden.
De advocaat zegt dat ook hij er koude rillingen van krijgt.

David zit onbeweeglijk in zijn stoel, de vingers gespreid op de knieën, het hoofd gebogen.

Hij was weggerend, terug naar de binnenstad.
Hij zegt: ‘Ik wilde iets voelen. Ik dacht als ik zo iets ergs doe, dan moet er wel een gevoel naar boven komen.’
Rechters: ‘Maar dat gebeurde niet.’
David: ‘Nee.’

Even later zegt hij: ‘Ik moet eerlijk zijn. Zodat ik een terechte straf krijg. Ik vind het een laffe actie. Ook voor de nabestaanden vind ik het heel erg. Ik baal van mezelf.’

In het Pieter Baancentrum had hij gezegd dat hij ontzettend veel straf moet krijgen.
De gedragsdeskundigen verklaren David sterk verminderd toerekeningsvatbaar.

De rechters: ‘U kon het met uw eigen wil niet voorkomen.’
David: ‘Nee. Ik zal elke straf accepteren.’

Toen het gebeurde, was hij net twee weken 18 jaar.
David wordt omschreven als een intelligente jongen, zonder strafblad, maar vol spanningen.
Hij was bang, bang dat hij een stoornis had.
Hij had gelezen en ontdekt dat hij misschien wel autistisch is.

Zo was het idee in zijn hoofd ontstaan.
Hij zou iemand, iemand die het goed heeft, iets moeten aandoen.
Neersteken.
Desnoods vermoorden.
Dan zou hij iets voelen.

Dit idee had zich in zijn hoofd vastgezet.
En omdat het in zijn hoofd zat, moest het gebeuren.
Hij kon zijn voornemen wel uitstellen, maar niet afstellen.

Heel bewust was hij die dag niet naar zijn school gegaan, bang dat hij een medeleerling iets zou aandoen.
Daarom pakte hij de bus naar zuid, naar daar waar de mensen wonen die het in zijn beleving goed hebben.

Op de kruising keek hij om zich heen, alsof hij de weg zocht.
Maar hij zocht een slachtoffer.
En zag toen Guus die hij nooit eerder had gezien.

Nadat David was weggerend en gevoelens uitbleven, rende hij door, naar zijn moeder en vertelde haar alles.
Hij zei dat ze de politie moest bellen.
Moeder belde 112 en bracht haar zoon naar het bureau.

De politie onderzocht zijn computers en zag dat hij recent in Google vooral zoektermen als moord en tbs had gebruikt.
Gedragsdeskundigen vermoeden het syndroom van Asperger. Als gebeurtenissen in het leven van David niet verlopen volgens een vast patroon, leidt dat tot enorme spanningen die hij niet kan omzetten.
Agressieve films geven hem rust, die verlossen hem van zijn kwellingen.
Fictie en werkelijkheid kan hij niet scheiden.

Deskundigen adviseren een tbs met voorwaarden.
In Warnsveld bestaat een speciale kliniek. David kan er op 16 november al terecht.
Want dat is het beste voor hem, dat hij zo snel als mogelijk kan beginnen met een intensieve behandeling.

De advocaat zegt dat dit uiteindelijk ook het belang is van de maatschappij, dat David snel wordt behandeld.

Dat vindt de officier van justitie ook wel.
Maar zij zegt dat ze in een spagaat zit.
Dat ze de belangen van David (snel naar Warnsveld) moet afwegen tegen het belang van vergelding die recht doet aan het slachtoffer en die de maatschappij verlangt.

Dat de kans op herhaling volgens de deskundigen klein is, noemt ze nogal verbazingwekkend.
Ook in detentie – David zit sinds 23 februari vast – zijn er twee incidenten geweest.
Ze eist daarom vier jaar gevangenisstraf en tbs met dwangverpleging voor een poging tot moord.

Hoewel David het een paar keer heeft over nabestaanden, gaat het met Guus naar omstandigheden redelijk.
Hij was niet aanwezig in zittingszaal 14 om een confrontatie met de man die hij op de kruising passeerde, maar nooit heeft gezien, te voorkomen.
Dat wil hij zo houden.
Hij kan weer praten, zij het met moeite en met zachte, hese stem die misschien altijd zo zal blijven.

Rob Zijlstra

UPDATE – 16  november 2009 – uitspraak
De rechtbank heeft geen uitspraak gedaan omdat ze zich onvoldoende voelt geïnformeerd. De rechters willen meer weten over de persoon van de verdachte. Er was een advies hem tbs met voorwaarden op te leggen, de officier van justitie eiste een tbs met dwangverpleging. Tijdens detentie zijn er twee incidenten geweest waarbij David aangaf een medegedetineerde iets aan te willen doen. Dat meldde hij. Nadat hij was overgeplaatst verwondde hij zichzelf. Voor de rechtbank zijn deze incidenten reden om aan de gedragsdeskundigen van het Pieter Baancentrum nadere vragen te stellen. Een en ander betekent dat het onderzoek wordt heropend en dat er een nieuwe zitting komt.

Met dit tussenvonnis geeft de rechtbank aan een tbs met  dwangverpleging vooralsnog een stap te ver te vinden.

oude kijk in 't jatstraat / dvhn

Valentijn (20) had twee uurtjes moeten wachten voordat zijn strafzaak begon.
Er was uitloop en bij aanvang van de zitting boden de rechters hiervoor hun verontschuldiging aan.
Valentijn accepteerde die.
Zei: ‘Is wel goed.’

Hij had ook helemaal niet zo erg gevonden, want ik bespeurde enige branieachtige vrolijkheid toen hij daar in de hal maar zat te wachten. Na afloop van de zitting, bij het verlaten van het gerechtsgebouw, had de branie volgens mij plaatsgemaakt voor opluchting, maar nog net zo vrolijk.

Valentijn was helemaal vanuit Amsterdam naar Groningen gekomen.

Tijdens de zitting zelf had ik niet de indruk dat hij erg onder de indruk was van de rechters.
Het was ook niet zijn eerste keer.
Hij had geen advocaat meegenomen.
Er was dus niemand die hem kon adviseren over de gewenste proceshouding.
Dat hij bijvoorbeeld tegenover de rechters niet onverschillig moest zitten wezen.
En ook niet moest lachen.

Bij de politie had hij eerst niks willen zeggen.
Tijdens een tweede verhoor weigerde hij antwoord te geven op vragen.
Daarna had hij gezegd dat hij niks had gedaan.

Rechters: ‘En nu?’
Valentijn: ‘Ik heb niks gedaan.’

In de vroege ochtend van 15 augustus vorig jaar liep er een man door de Oude Kijk in ‘t Jatstraat in Groningen.
De man was net bij de dokter geweest en die had hem over de uitslag van het onderzoek verteld.
Dat er geen uitzaaiingen waren.
De man, 74 jaar, was op die vroege ochtend op weg naar huis om het blijde nieuws aan zijn echtgenote te vertellen.

Halverwege de straat, ter hoogte van het uitzendbureau, kwam de oude man vier vrolijke jongens tegen.
Die waren heel de nacht op stap geweest en waren nu zwalkend op weg naar huis.

De langste van het stel legde een arm op de schouder van de oude man.
De andere drie gingen met wilde gebaren om hem heen staan.
De oude man zei dat hij er langs wilde en probeerde door te lopen.

En dan ineens was er een explosie van het meest zinloze geweld op die vroege ochtend in de Groninger winkelstraat.
De langste haalde uit en sloeg de oude man vol in het gezicht.
Hij viel op de grond en bleef liggen.

De vrolijke vier gaven elkaar lachend high-fives en renden toen hard weg.
In het ziekenhuis stelden de artsen vast dat de linker oogkas van de oude man was verbrijzeld.

Een getuige holde ontdaan achter het groepje aan, alarmeerde een passerende motoragent en de langste van de vier kon worden aangehouden.
De anderen later.

De langste stond eind vorig jaar terecht en werd veroordeeld wegens zware mishandeling tot een ingewikkelde straf.
Hij kreeg 347 dagen gevangenisstraf, waarvan 270 dagen voorwaardelijk.
Dat betekende dat hij op de dag van de uispraak de gevangenis na 77 dagen mocht verlaten. Vervolgens moest hij een half jaar met een enkelbandje om thuiszitten en daarna moest hij voor straf nog eens honderd uur nuttig werk verrichten.

Tijdens de zitting toonde de langste veel berouw.
Zijn punt was dat hij de oude man misschien wel keihard had geslagen, alleen wist hij dat niet meer.
Zo dronken.

Valentijn wist het nog wel.
Dat wil zeggen, een beetje.
‘Het is al weer lang geleden.’

Hij wist nog wel dat hij niks had gedaan.
Hij wist dat hij op straat een gesprekje had gevoerd met die oude man.
Omdat die man nogal opgefokt deed, moesten de rechters weten.
Valentijn had dat kunnen horen omdat ‘de man met een bepaald volume tegen ons sprak’.
Valentijn was ook niet zo dronken als de langste geweest.
Hij had alleen bier gedronken en whisky.

Rechters: ‘En drugs?
Valentijn: ‘Moh, wel een paar joints.’

Tegen de reclassering had hij gezegd dat hij lastig is, koppig en egoïstisch. Een agressieregulatietraining die hij al een keer op last van rechters had moeten volgen, had hij niet gevolgd.
Hij moet nu wel gesprekken voeren met de reclassering, maar dat schiet niet echt op.
‘Ze bellen niet.’

Rechters: ‘Het is bij u allemaal nogal vrijblijvend hè.’
Valentijn: ‘Misschien wel.’

Met de oude man en het linker oog is het volgens mij niet meer goed gekomen.
Met Valentijn wel.
Hij vertrok naar Amsterdam, was daar eerst nog een jaar zwervende want dakloos, maar mag nu weer bij zijn moeder wonen.
Hij volgt een opleiding en hoopt eens een ict’er te worden.

De officier van justitie zei dat Valentijn niet de fatale klap heeft uitgedeeld, maar dat hij er wel bij was.
Dus openlijk geweld tegen personen gericht.
De eis: een werkstraf van 200 uur en twee maanden voorwaardelijke gevangenisstraf.
Dat is inclusief fietsen die hij ook nog had gestolen.

De rechters: ‘Wat vindt u daar nou van?’
Valentijn zei dat hij in december naar Suriname gaat. Dat hij het ticket al heeft gekocht. Of dat dan nog wel kan doorgaan?’
De rechters zeiden dat dat vast geen probleem zal wezen.
Valentijn die niets heeft gedaan, met lachje: ‘Dan kan ik er wel mee leven.’

Rob Zijlstra

UPDATE – 16 november – uitspraak
Een vonnis conform de eis: een taakstraf van 200 uur en 2 maanden voorwaardelijke celstraf, een vonnis waar Valentijn mee kan leven.