Veelpleger Roel (40) zou heel de dag wel met de rechters willen praten.
Graag zou hij willen verhalen hoe er in de gevangenis, in de Grittenborgh in Hoogeveen, met mensen wordt omgegaan.
Niet goed dus.
Roel: ‘Ik word daar knettergek.’

Hij zegt: ‘Ik zit in het spinnenweb van de hulpverlening. Er zijn wel honderd mensen die zich om mij bekommeren, maar er gebeurt helemaal niets.’
Als dit nog lang zo doorgaat, zegt Roel, dan kapt hij er mee.

Roel werd vorig jaar veroordeeld tot de veelplegersmaatregel isd.
Doel van die maatregel is dat wij van de samenleving tegen hem worden beschermd.

Isd’ers die niet gemotiveerd zijn, zitten twee jaar lang opgesloten in een hok met water en brood.
Maar isd’ers die er wat van willen maken, krijgen hulp op maat.

Roel wil er wat van maken en hij doet dat hartstikke goed.
Hij zegt tegen de rechters dat hij de trots van de afdeling is.
Dat zeggen ze steeds tegen hem.
‘Het is om gek van te worden. Want spijkers met koppen slaan? Ho maar.’

Roel doet het zo goed dat hij de gevangenis ’s ochtends met een broodtrommeltje onder de snelbinders mag verlaten.
Dan fiets hij naar zijn werk, naar het magazijn van een groot bedrijf in Hoogeveen.
’s Middags fietst hij dan terug naar de gevangenis.
Zo gaat het al een half jaar goed.

Maar als trots van de afdeling heeft Roel het niet gemakkelijk.
Tegen de rechters zegt hij: ‘Ga maar na. Ik ben de enige die naar buiten mag. Dus al die jongens binnen vragen aan mij of ik wat mee wil nemen. Drugs ja, binnen draait alles om drugs. Maar dat doe ik niet. Dus ben ik in hun ogen een watje.’

De psycholoog die deskundig moet adviseren zegt tegen de rechters dat Roel ondanks de druk stand weet te houden.
Dat dat knap werk is en dat hij als deskundige het nut niet inziet om de isd voort te laten duren.

Roel knikt.
Hij bedoelt maar.

Hij vreest dat al die hulpverleners waar hij knettergek van wordt, het ook niet meer weten.
‘Mijn situatie is lood- en loodzwaar. Ik blijf maar laten zien dat ik het kan.’

Wat hij wil?
Hij wil naar huis ‘met een stukje ambulante nazorg’.

Roel kent het jargon, want hij zat al vaker in zittingszaal 14.
In 2006 zat hij er, niet lang nadat hij twee jaar had vastgezeten en daarna nog eens bijna een jaar in een verslavingskliniek.
Toen hij op vrije voeten kwam, was hij gemotiveerd tot op het bot er iets van te maken.
Maar aan het einde van zijn eerste dag in vrijheid ging het fout.

Ja, daar baalde hij vreselijk van, zei hij toen tegen de rechters.
Hij had zelfs een beetje moeten huilen.
Zijn probleem is dat hij in de gevangenis altijd supergemotiveerd raakt om het eenmaal weer vrij goed te gaan doen.
En in klinieken waar hij al een jaar of tien met regelmaat komt, is hij altijd de trots van de afdeling.

Maar als hij dan echt vrij is, gaat genadeloos de coke-wekker af en moet er toch ook weer geld komen.
Maar dat was toen.

Nu zegt hij dat het hem ditmaal gaat lukken.
Hij zegt: ‘Het verleden kan ik niet veranderen, maar mijn toekomst wel.’

De officier van justitie noemt Roel een bijzondere isd-klant.
Stelt vast dat het goed is dat hij het hartstikke goed doet.
Concludeert dat de bemoeienis van de hulpverlening dus wel degelijk vruchten afwerpt.
De officier van justitie vindt dan ook dat de isd-maatregel moet worden voortgezet.

Maar Roel ziet dat dus anders.
De bemoeienis van al die hulpverleners levert zoveel input op dat het een grote chaos is.
‘Terwijl een beetje structuur voor mij nou juist zo belangrijk is.’

Hij zegt dat als hij niet wordt bevrijd uit het web van al die hulpverleners die hem knettetgek maken, hij kapt met de trots van de afdeling te zijn.
Dan gaat hij zijn resterende tijd wel gewoon uitzitten in het isd-hok.
Dan moeten wij het zelf maar weten.

De rechtbank besluit zijn zaak voor drie maanden aan te houden.
Om het dan nog eens te bekijken.

Rob Zijlstra

De meeste mensen komen naar de rechtbank met problemen.
Wie op een dag op een willekeurig tijdstip naar de mensen in de hal met muren van grijs beton kijkt, naar de mensen die daar zitten te wachten op hun beurt, is dat ook wel te zien.
De meeste mensen staren maar wat voor zich uit.
Heel soms bladert eens een mens verveeld in een glossy tijdschrift dat de rechtbank er heeft neergelegd om het niet nog erger te maken.

Deze week was Mannus in het gerechtsgebouw.
Een groter contrast tussen alles wat glossy is of lijkt met de mens Mannus bestaat niet.

Er zijn verdachten die een strafblad hebben van wel 25 pagina’s lang.
In zo’n geval wordt over de verdachte gezegd dat hij een indrukwekkend strafblad heeft. Zo’n opmerking belooft doorgaans weinig goeds.
Mannus heeft een strafblad dat 66 pagina’s telt.

Hij is 51 jaar.
Toen hij zeven jaar was, verdween hij in een internaat.
En toen hij 18 jaar werd, oud genoeg om opgesloten te worden, zat hij prompt in de gevangenis.
Sindsdien is hij eigenlijk nooit echt vrij geweest.
In die zin mag het een wonder heten dat hij kans heeft gezien verslaafd te raken.

Mannus heeft de ergste dingen meegemaakt.
Hij heeft al eens TBR gehad, de voorloper van TBS.
In de zomer van 2006 werd hij veroordeeld tot de veelplegersmaatregel ISD, voor een diefstal in Norg.
Hij zat 24 maanden opgesloten, teruggetrokken in een sobere cel in de Grittenborgh in Hoogeveen.

Tegen de rechters zegt hij: ‘Het heeft niet veel zin meer mijn verleden op te rakelen om zo nieuwe therapieën te bedenken voor de toekomst.’

Iets later zal hij zeggen: ‘Maar ik moet toch wat.’
En: ‘Ik vind het een drama dat het toch weer mis is gegaan, dat ik weer vastzit.’

Een van de problemen van Mannus is dat hij de dingen niet meer weet.
Dat komt door de alcohol, het allergrootste probleem.

Begin dit jaar mocht hij de gevangenis weer eens verlaten en hij deed wat hij dan altijd doet: naar de eilanden.
Meestal vaart hij naar Terschelling, ditmaal naar Texel.
Even gaat het daar goed en kan hij de fles laten staan.
Maar dan ineens sneuvelt de ruit van de Wereldwinkel in het hartje van Den Burg.
Ze vinden Mannus kort daarna en maar iets verderop in lunch en dinercafé De Smulpot.

Rechters: ‘Heeft u dat gedaan?
Mannus: ‘Ja, ik denk wel dat ik het was, maar ik weet niet meer waarom.’

Drie weken later duikt hij op in de Wijkstraat in Appingedam waar hij eet zonder te betalen.
Daarna vertrekt hij naar Terschelling, het eiland waar hij het allerliefste is.
Het gaat goed tot de eerste verschijnselen van Oerol zich aandienen.
Mannus vindt dat veel te druk en besluit naar Groningen te gaan.

Hij vindt onderdak in het theehuisje op begraafplaats Selwerderhof.
Als hij op zoek gaat naar wat eetbaars (hij vindt ijs, tosti’s en bevroren appelgebak) gaat het alarm af.

Mannus vertelt: ‘Ik zat daar maar, vijf halve liters op. Ik zat daar op de begraafplaats mijn leven te overdenken. Ik was zo boos op mezelf. Daarom heb ik het theehuisje opengebroken. Ik wist dat er alarm op zat. Ik wilde dat de politie kwam.’

De politie komt ook en weer belandt hij achter de tralies.
Na tussenkomst van de rechter wordt hij geschorst uit voorlopige detentie. Hij gaat naar Leek, naar crisisopvang Den Eikelaar.

In augustus is daar een klein maar o zo illegaal feestje in de nacht.
Een gabberfeestje.
De gabbers zeggen dat hij zo uit het raam kan klimmen.
Op zich nergens voor nodig, vertelt Mannus aan de rechters, want als je daar weg wilt, doen ze gewoon de deur voor je open.

De advocaat van Mannus vermoedt dat de feestgangers hem hebben volgestopt met GHB en hem daarna hebben verleid tot de klauterpartij.
Zegt: ‘Ze waren uit op zijn mobiele telefoon en zijn mooie laptop.’

Eenmaal buiten, het is dan vroeg in de ochtend, brengen ze hem naar een bedrijventerrein en helpen hem over een hek.
Het is het terrein van het autobedrijf Hofman, classic en sportcars.
Een krantenbezorger ziet even later een kale man met oorbellen in een witte sportcar als een gek rondcrossen.

De rechters: ‘Het leek, als we het dossier moeten geloven, wel op een flipperkast, zo ging u tekeer.’

Mannus zegt dat hij vage herinneringen heeft. Dat hij in een auto zat, met allemaal gekke knopjes, dat hij er niks van snapte, dat hij sowieso niet kan autorijden. ‘Verder weet ik het niet, ik snap ook niet wat de bedoeling is geweest. Zou ik het weten, dan zou ik het aan u vertellen.’

Veertien klassieke auto’s raken beschadigd, de ravage is enorm evenals de schade.
Mannus heeft wel een kaal hoofd, maar geen oorbellen.
De advocaat zegt dat het dus ook net zo goed iemand anders kan zijn geweest in die witte auto. Een van de feestgabbers bijvoorbeeld. En dat die mobiele telefoon en de mooie laptop later inderdaad gestolen bleken.

Voor Mannus maakt het allemaal niet veel uit.
Er is toch niemand die weet wat ze met hem aanmoeten.
De reclassering sombert dat aan alle eerdere behandelingen vroegtijdig een einde kwam.

Mannus zelf zegt dat hij wel weet wat de oplossing is.
Hij moet van de drank afblijven.
Zegt: ‘Ik weet alleen niet hoe dat moet. Wist ik het maar.’

De reclassering denkt dat een nieuw langdurig verblijf in een sobere ISD-cel in Hoogeveen niets zal veranderen of het moet al averechts zijn.
Het beste voor Mannus zou een zorg-boerderij-achtige-setting kunnen zijn.
Of iets in een begeleide woonvorm.

De officier van justitie ziet geen andere mogelijkheid dan net als in 2006 de veelplegersmaatregel ISD te eisen.

Mannus zucht en zegt dat hij dan weer twee jaar teruggetrokken in een cel zal zitten. ‘En dat trek ik niet. Als ik dan vrijkom, ben ik 54 en geen stap verder.’

Rob Zijlstra

UPDATE – 12 november 2009 – uitspraak
De mens Mannus komt geen stap verder: hij wordt voor de duur van twee jaar geplaatst in een inrichting voor stelselmatige daders (isd).

Simon, 33 jaar, zit in een spiraal.
Drugs, hulpverleners, vijanden, steeds meer veelpleger.

Hij zou hebben ingebroken in twee woningen in Appingedam.
Dat ontkent hij.
Hij zou vier croissantjes hebben gestolen bij de V&D in Groningen.
Dat geeft hij wel toe. ‘t Was de honger.

Justitie is klaar met Simon.
De betonschaar die hij met zich meesleepte toen hij werd aangehouden, kon hij terugkrijgen.
Dat wil Simon wel.
De rechters begrijpen dat: ‘Altijd handig zo’n ding.’

Justitie vindt dat de samenleving tegen Simon moet worden beschermd en eist de veelplegersmaatregel isd.
Die duurt twee jaar.
De reclassering vindt dit ook het beste.

De advocaat zegt dat de twee inbraken die Simon ontkent niet bewezen kunnen worden en dat het erg disproportioneel is iemand twee jaar op te sluiten voor het stelen van vier croissantjes.

Maar Simon, hij vindt wel dat hij een probleem is en geholpen moet worden, heeft een heel andere reden om geen isd te willen.
Ze zitten daar, zijn vrienden van vroeger.
En dat zijn allemaal vijanden nu.

Twee jaar geleden had hij schoonschip gemaakt.
Het had hem acht maanden celstraf opgeleverd.
Met de politie was hij door de stad gereden en had aangewezen in welke woningen hij had ingebroken.
En waar niet hij, maar anderen dat hadden gedaan.

En die anderen zitten volgens Simon allemaal op de isd-afdeling van gevangenis de Grittenborgh in Hoogeveen.
Daar zitten ze niet op hem te wachten.
Bij wijze van spreken dan.

Want in het echt is hij er meer dan welkom, want een verklikker lusten ze daar rauw.

Het is een neerwaartse spiraal waar Simon in zit.

Rob Zijlstra

UPDATE – 5 oktober 2009 – uitspraak
Isd is niet aan de rode, meent de rechtbank, want een brug te ver. Justitiële druk is wel noodzakelijk. Simon krijgt 8 maand celstraf waarvan 4 voorwaardelijk en nog eens 6 maand die hij eerder voorwaardelijk kreeg opgelegd. Simon knikt instemmend. Als hij nadat het vonnis is voorgelezen de zittingszaal verlaat, knikt de rechter hem bemoedigend toe en zegt: ’succes’.

Het zit de 40-jarige Randy niet mee.

Hij is dit jaar 25 jaar actief in het criminele milieu.

Zijn ding: diefstallen, inbraken.

Er staan 21 veroordelingen op zijn naam.

Toen hij zijn 20-jarig jubileum vierde, werd hij op de lijst der veelplegers geplaatst.

Dan ben je een omgekeerde ere-burger van de stad Groningen.

Welkom, zeggen de rechters als Randy de zittingszaal betreedt, gevolgd door een gemoedelijk ‘u kent de gang van zaken‘.

Randy knikt.

Wat dacht je wat.

Hij komt al langer in rechtszalen dan deze rechters.

Randy heeft weer gestolen en het openbaar ministerie heeft nu voor hem het laatste redmiddel in petto: de veelplegersmaatregel isd, twee jaar.

De reclassering heeft dat ook geadviseerd: twee jaar maatwerk in de Grittenborgh, Hoogeveen.

Rechters: Wat vindt u van dat advies?

Randy, bescheiden: ‘Ik geloof niet dat ik iets heb in te brengen.’

Maar als ze het dan toch willen weten: ‘Niet mee eens. Ik zie er niet de meerwaarde van in.’

Het zit Randy niet mee, terwijl het eigenlijk heel goed met hem ging.

Hij zat al in de resocialisatie, de laatste fase richting eindstreep.

Twee bochten voor de finish.

In de staart van de woon-werk fase ging het fout.

Zelf zegt hij: ‘Nou ja, fout, fout. Het had met drugs of zo niets te maken. Ik werd betrapt op een poging tot het drinken van een glas bier.’

Ook was ongewenst bezoek gesignaleerd op zijn kamer.

Geen drugsdealers of anderszins.

Randy, glimlach: ‘Ik heb aantrekkelijke kennissen.’

Maar regels zijn regels.

Randy kreeg voor straf een time out.

Hij moest een week de resocialisatie uit.

Voor hem betekende dat letterlijk zonder iets de straat op.

Zijn advocaat, verontwaardigde stem: ‘En waar vraag je dan om? Juist ja, om moeilijkheden.’

Het duurde niet lang.

Bij Runnersworld in Groningen-zuid keilde hij een steen door de etalageruit en diefstalde hij honderd euro bijeen.

Bij Friendship in de binnenstad bedroeg de buit 10 euro en een handjevol telefoonkaarten. Bij kledingzaak Donna Marquant aan het Waagplein graaide hij een handvol muntgeld uit de kassa.

Toen werd Randy gearresteerd.

Hij was zo boos geweest dat hij bij de politie niets had willen zeggen en zijn recht op zwijgen had toegepast.

Zegt: ‘Op zich liep de arrestatie wel goed, maar ik moest mijn schoenen inleveren. En toen op sokken verder.’

Dat van die sokken, zonder schoenen, had hem vreselijk dwars gezeten.

Maar na drie dagen zwijgen legde hij bij de rechter-commissaris een bekentenis af.

Ja, hij had het gedaan, had hij gezegd.

Dat het ook zijn dna was op de plaatsen-delict, dat zou best wel kunnen kloppen als het NFI dat zegt.

Nee, niet goed.

Ja, stom.

Probleem met Randy is, zegt de reclasseringsmedewerkster, dat het dan weer heel goed met hem gaat, maar daarna altijd weer heel slecht.

De reclassering somt op: we hebben misluk-ervaringen en langdurige detentie-ervaringen, we hebben opname-ervaringen en diagnostiek-ervaringen. Aan het einde van de rit, zit Randy altijd weer op het beginpunt.

Randy zelf ziet wel een stijgende lijn in zijn leven, waarin hij moest meemaken hoe zijn vader verslaafd was en zijn vriendin werd vermoord.

Rechters: Hoe ziet u de toekomst?

Randy: ‘Moeilijke vraag. Moet ik daar antwoord op geven?’

Rechters, begripvol: Nee, dat hoeft niet.

Zij vragen dat wel (altijd), maar weten natuurlijk zelf ook hoe moeilijk het is in de toekomst te kijken.

De reclassering heeft nog wel hoop.

Randy is gemotiveerd.

Vorig jaar november heeft Randy de marathon volbracht.

En dat is gezien waar hij vandaan moest komen – zwaar verslaafd – een topprestatie van jewelste geweest.

De officier van justitie: ‘Marathonman op sokken. De complimenten.

Randy: ‘Dank u wel.’

De officier van justitie zegt dat Randy met een isd-maatregel kansen op een presenteerblaadje krijgt aangereikt. En als hij die kansen nu eens pakt en niet na 40 kilometer aan de kant gaat zitten opdat wij last van hem hebben, komt alles misschien nog goed.’

De advocaat ziet het anders.

Hij ziet die isd niet zitten, vrijblijvender alternatieven wel.

Randy is immers gemotiveerd.

Als zij toen niet om moeilijkheden hadden gevraagd, door hem een time out te geven, simpelweg omdat er een vriendinnetje bij hem op bezoek was geweest, dan was het misschien nu al goed met hem gegaan.

Maar met de finish in het zicht werd van Randy verwacht dat hij de laatste kilometer van de marathon nog even horden ging lopen.

Daarbij is hij jammerlijk gestruikeld.

Over stomme regeltjes.

Rob Zijlstra

UPDATE – uitspraak 6 april 2009

De rechtbank volgt bijna altijd het openbaar ministerie als die een isd-maatregel als strafeis op tafel legt. Zo ook in deze zaak.

Nadat hij de officier van justitie zes maanden gevangenisstraf hoort eisen, uit hij zijn bedenkingen.

Zegt: ‘Door mij aan de maatschappij te onttrekken, wordt geprobeerd mij maatschappijgeschikt te maken. Ik weet niet of dat wel de oplossing is.’

De officier van justitie weet het ook niet. Zegt dat hij als het om Gaston gaat met de handen in het haar zit.

Voorspelt dat we hem vast en zeker binnenkort weer zien.

Dit was anderhalf jaar geleden.

Maandagochtend was hij er dus weer.

Ik stel vast dat Gaston, 38 jaar ditmaal, in weinig is veranderd.

En dat we nog altijd met de handen in het haar zitten.

Het was die winterdag buiten om te sterven zo koud. Gaston had de nacht geslapen in een weiland onder een matras, op wat dekens. Toen was hij naar Super de Boer gelopen, waar je als klant gratis koffie met suiker en melk kunt krijgen.

Tegen de rechters: ‘Ik was op dat moment bezig dood te gaan. Met onderkoelingsverschijnselen.’

De rechters knikken. Ze hadden iets gelezen over de kou van die dagen.

Na de koffie ging hij op het bankje buiten zitten. Uit de winkel had hij een doos diepvrieskroketten meegenomen. Die probeerde hij op het bankje op te eten.

‘Ik dacht voedsel nodig te hebben. Ik had zo’n honger. ‘

De bedrijfsleider van de Blokker sloeg het gade, bedacht zich niet en belde de Superleider: er zit welverdrie iemand op ons bankje jouw kroketten op te eten.

Samen trokken ze op.

Gaston: ‘Ik ben toen buitengewoon onbeschoft geworden. Ik was dronken en de situatie spuugbeu. En zo koud. Ik wilde door hen het ziekenhuis in geslagen worden. Ik hoopte op dusdanig zwaar letsel als een gespleten kaak. Dat zei ik ook: doe me alstublieft een kaakfractuur.’

Dat hij ‘ik maak je dood’ had geroepen tegen de middenstand, dat zou wel kunnen.

Maar de rechter moet dan wel in acht nemen dat hij, Gaston, 1.73 meter lang is en die bedrijfsleider zeker 120 kilo zwaar.

In het warme kunst- en cultuurhuis van Haren had hij een stoel vernield. En toen geroepen dat hij de boel wel in de fik zou steken.

Maar, zei Gaston, dat riep ik tegen niemand in het bijzonder.

‘Ik ben sinds 2006 hartstikke kwaad. Dan mag ik, mits ik geen reclame maak voor het derde rijk, voor genocide of harder dan 120 decibel, toch wel wat roepen? Ik ben dakloos, maar ik mag niet plassen in het openbaar. Waar moet ik dan plassen? Ik mag toch ook wel eens tegen iemand potverdorie roepen?

De rechters: U bent een slimme man waar moeilijk grip op is te krijgen.

Een rechter: Ik heb met honderden verdachten gepraat. Maar u zit wel in de top tien van de moeilijkste gevallen.

Gaston: ‘Ik zal niet zeggen dat u niet de benodigde deskundigheid bezit mij te veroordelen, maar bent u nu niet subjectief?’

De rechter: Wij zullen deze zitting samen tot een goed einde moeten brengen.

Gaston zegt dat hij wel een idee heeft over een afloop.

Hij stelt voor: gooi al mijn schulden op een hoop en vertaal die in dagen zitten. Doe daar alle strafbare feiten nog eens bij en dan zal hij zijn straf ondergaan.

Rechters: En dan?

Gaston: ‘Dan ga ik naar Leeuwarden. Daar zoek ik een goede nachtopvang en dan ga ik op straat krantjes verkopen. Dan kom ik onder de mensen en dan ben ik ook wat minder eenzaam.’

Hulp wil hij niet.

Hij heeft in zijn rotleven vol drugs en methadon al genoeg hulp gehad.

Over de medewerker van de reclassering, die vlakbij hem zit, zegt hij: ‘Ik vind hem, om het joviaal uit te drukken, een geschikte peer, maar ik wil helemaal niets meer met hem te maken hebben en ook niet met de stichting die hem heeft gezonden.’

Gaston gaat liever, zegt hij, 24 jaar de gevangenis in, dan nog een keer oog in oog met een hulpverlener.

Justitie wil hem 24 maanden in de ISD, de veelplegersmaatregel.

Dat is heel veel hulpverlening of zogewenst helemaal niks.

Bij helemaal niks is het 24 maanden op water en brood in een hok.

De officier van justitie: ‘Want wie niks wil, moet maar voelen.’

De advocaat: ‘Ach, de overheid. De overheid die er voor zorgt dat ons allemaal niets overkomt.’

De officier: ‘Wie niks wil, krijgt de maximale justitiële druk.’

Advocaat: ‘Wel ja. Alle risico’s van het leven moeten volledig worden uitgebannen.’

Officier: ‘Hij gaat maar door, dus we moeten hem stoppen.’

Advocaat: ‘Akelige beelden dringen zich op. Orwell, 1984, eens een schrikbeeld.’

Officier: ‘Recidivebeperking moet.’

Advocaat: ‘Hoppakee. Alle rare vogels de maatschappij uit.’

Gaston legt zijn rechterhand plat op zijn hoofd.

Soms praat hij met de ogen dicht.

Zegt dat hij nog een briefje met de verontschuldigingen heeft geschreven naar de bedrijfsleider van 120 kilo. Zegt dat hij ook wel begrijpt dat als je het dossier leest er een beeld ontstaat van een onbeschofte hork.

Maar dat hij ook zijn kwaliteiten heeft.

Dat hij heel vaak in een winkel heeft gestaan en dan wegliep zonder te stelen.

Dat hij vroeger verpleeghulp is geweest.

Tegen de officier van justitie: ‘U beoordeelt mij alleen juridisch, maar u kent mij niet.’

Tegen de rechters: ‘Ik dank u voor uw tijd en aandacht.’

Rob Zijlstra

UPDATE – 16 maart 2009 – uitspraak

Conform de eis: isd voor 2 jaar.