foto: claudio onorati/epa

Het leek donderdag ‘De dag van de misdaad loont niet’ wel in zittingszaal 14.
De drie verdachten die in drie verschillende strafzaken moesten komen opdraven, hebben gemeen dat ze al jaren in de criminele sector actief zijn zonder dat het hen ook maar één cent heeft opgeleverd.

Neem Gerrit (36) uit Veendam. Hij begon zijn carrière vijftien jaar geleden. Zijn cv beslaat evenzoveel pagina’s.
Zijn status: veelpleger. Zijn specialiteit: woninginbraken. Geschat vermogen: negatief.

De officier van justitie zegt dat Gerrit heeft ingebroken in woningen in Sappemeer en Nieuwe Pekela.
Zegt dat hij dat wettig en overtuigend kan bewijzen.
Dat hij negen maanden celstraf eist en nog eens drie maanden extra die ‘meneer hier’ bij de vorige veroordeling voorwaardelijk opgelegd had gekregen.

Gerrit ontkent en noemt de rechtbank één grote poppenkast.
In Sappemeer hadden agenten – zij kennen Gerrit – hem zien lopen. Toen kort daarop een inbraak in die buurt werd gemeld, wisten de agenten hoe laat het was.
In Nieuwe Pekela was Gerrit gezien door een kennis.
Eerst liep hij langs met lege handen en een half uurtje later fietste hij voorbij met een grote blauwe plastic zak.
Iets verderop bleek te zijn ingebroken. De buit: computers, camera’s en die fiets.

Gerrit: ‘Allemaal dikke flauwekul.’

Even later verlaat hij met een vernietigende blik richting rechters de zittingszaal.
Zegt dat hij wel weet hoe het werkt, dat zijn straf toch al vaststaat.
Er wordt nog net niet teruggezegd: tot de volgende keer.

Ook Steve (49) weet hoe het werkt.
In 1975 kwam hij vanuit Paramaribo naar Groningen en sindsdien is hij 47 keer door rechters veroordeeld.
Zijn justitiële cv telt 37 pagina’s.
Kwam Gerrit gewoon in zijn veelplegers-kloffie, Steve had zich in een fraai wit pak gestoken, droeg glimmende schoenen en een kleurrijke stropdas.

Maar zijn verzorgde verschijning bedriegt.
Steve moet na een criminele carrière van meer dan dertig jaar rondkomen van een tientje in de week.
De rest gaat naar Bemoeizorg. Alles wat zich hulpverlener mag noemen, is daarin vertegenwoordigd.

Steve zegt: ‘Ik ga over een paar maanden Abraham zien.’
Het is daarom de hoogste tijd voor een gewoon leven. Hij wil ook een goed voorbeeld zijn voor de kleinkinderen.

Steve had eerst bij Albert Heijn en later bij de C1000 een paar lege kratten bier uit het magazijn getild en die in de statiegeldmachine gezet.
En hij had een pak kaarsen gestolen.
Hij zegt dat Essent hem heeft afgesloten en dat hij wat licht in huis wilde hebben.
Met het statiegeld had hij eten willen kopen in verband met de honger.

Rechters: ‘U had ook naar de voedselbank kunnen gaan of een hulpverlener kunnen bellen.’
Steve: ‘Ik heb mijn trots. Ik wil die mensen niet lastig vallen. Daar schaam ik mij voor. Ik zie nu in dat de voedselbank voor mij een optie is.’

Het maximale aan hulpverlening moet Steve redden van de maatschappelijke teloorgang, zoals de reclassering het noemt.
De officier van justitie zegt dat er niet veel aanleiding is tot vertrouwen. Maar ook dat Steve inmiddels 69 dagen in de gevangenis zit en dat gezien de verdenkingen het einde wel in zicht is.
Hij eist een straf, nummer 48, die ditmaal gelijk is aan het voorarrest, te eindigen op de dag van de uitspraak over twee weken.

Steve zegt tegen de rechters: ‘Ik heb geen woorden meer om te zeggen’, trekt met zorg zijn overjas aan, schudt aanwezigen de hand en verlaat met opgeheven hoofd de rechtszaal.
Op zijn wang glinstert het spoor van een rollende traan.
Bemoeizorg hoopt dat Essent genegen is Steve binnen twee weken weer aan te sluiten opdat hij geen doorstart hoeft te maken.

Hajo, 41 jaar uit Delfzijl ziet zichzelf niet als een dikke crimineel, maar werd wel eerder veroordeeld: in 1999, 2003, 2005 en 2007.
Hij is al twintig jaar in de weer met wiet.
Over veertien dagen wacht zijn nieuwe straf voor steeds hetzelfde.
Wiethandel.
Als het aan de officier van justitie ligt verdwijnt Hajo voor vijf maanden in de gevangenis.

Hajo is de wietverkoper van Delfzijl.
Na de laatste veroordeling wilde hij het wat rustiger aan gaan doen, maar vrienden en kennissen hadden hem gesmeekt de draad weer op te pakken, vertelt hij. Omdat de gedoogde coffeeshop in Delfzijl te duur en te slecht is.

Nadat de politie ter ore was gekomen dat Hajo weer bezig was, werd hij een tijdje in de gaten gehouden en veertien van zijn klanten voor de deur aangehouden.
Alle veertien vertelden de aan politie dat het klopte, dat Hajo inderdaad weer bezig is.

De officier van justitie: ‘Hij is nooit echt gestopt met dealen. Hij is altijd onverdroten doorgegaan. Van eerdere veroordelingen heeft meneer dus niets geleerd.’

De rechters: ‘Waarom?’

Hajo vertelt dat bij de laatste veroordeling was aangeslagen voor 4.000 euro crimineel geld. Omdat hij dat geld niet had, moest het op afbetaling worden ingeleverd en daar is hij nu nog steeds maandelijks mee bezig.
Zodoende kwam hij, met drie opgroeiende kinderen in huis en geen vast werk, financieel in grote nood.
Daarom.

Ditmaal wil justitie 2.781 euro van hem ‘plukken’.
De advocaat: ‘In combinatie met celstraf zal dit eindigen in één groot financieel drama in huize Hajo.’

Rob Zijlstra

UPDATE – 30 november – vervroegde uitspraak
De rechtbank heeft vandaag vervroegd uitspraak gedaan in de zaak tegen Gerrit: vrijspraak. Hij zat er dus naast met zijn opmerking dat zijn straf al vast stond. Zo boos hij donderdag in de rechtszaal zat te zijn, zo vrolijk was hij maandagmiddag aanwezig. Hij mocht ’s middags nog naar huis.

UPDATE – 10 december 2009 – uitspraken
Steve moet zijn misdaad bekopen met de tijd die hij in voorarrest heeft gezeten. Na de uitspraak mocht hij de gevangenis verlaten. En nu luisteren naar de reclassering.

En ook Hajo mocht vandaag naar huis. Volgens de rechtbank zet een nieuwe gevangenisstraf geen zoden aan de dijk. Het is niet productief, aldus de rechters. Wel: een werkstraf van 240 uur en zes maanden voorwaardelijke celstraf.  De criminele winst wordt geschat op 1330 euro. Dat bedrag moet hij nu aan de Staat betalen. Dat hij in wiet handelde in het bijzijn van opgroeiende kinderen, werd hem extra aangerekend.

Hakim is een Hollandse jongen van 21 jaar, geboren en getogen in Rotterdam.
Het leven heeft hem hier tot nu toe vergeten.
Dat is hem ook wel aan te zien.

Tegen de rechters zegt hij, geëmotioneerd, dat hij niets met criminaliteit te maken wil hebben.
Dat hij een goeie jongen is, dat had hij ook tegen de politie gezegd.
Dat hij nu in de verdachtenbank zit komt door Yousef.
Uitgerekend Yousef, zijn beste vriend.

Yousef (19) zit naast hem, ook de verdachtenbank.
Yousef, zegt Hakim, spreek niet de waarheid.
Yousef kijkt somber voor zich uit.
Zegt niks.

Samen waren ze in juli dit jaar naar Groningen gereden.
Hij was Yousef op straat in Rotterdam tegengekomen. Yousef had gevraagd of hij zin had mee te gaan naar Groningen, om te chillen.
Hakim was naar huis gerend, was onder de douche gesprongen en had een extra broek meegenomen, want ze zouden ook in Groningen blijven slapen.

De lagere school had Hakim zonder problemen doorlopen.
Toen hij 11 jaar was, ging hij bij zijn opa en oma wonen en later bij een tante.
Zijn ouders waren met broertjes en zusjes naar Frankrijk vertrokken, in de hoop daar wel een verblijfstitel te krijgen.
Hakim zou zich misschien wel alleen redden.

Op de middelbare school ging het fout, in de zin van niet goed.
Hij strandde in de tweede klas en werd een jongen van de straat.
En daar kwam hij dus Yousuf tegen.

Yousef heeft een ander verhaal.
Ze hadden samen een plan bedacht.
Ze zouden samen investeren en dan een lijn opzetten tussen Rotterdam en Groningen.
Heroïne, cocaïne.
Beide legden 1400 euro in.
Ze kochten groot in en reden toen Hakim klaar was met douchen naar Groningen.

Via via hadden ze contact gelegd met ene Geert uit de Begoniastraat.
Bij hem konden ze slapen.
Geert is een goede bekende van de buurtagent.
Die had de woning van Geert – drugsgebruiker – al langere tijd op de korrel vanwege aanhoudende loperij en klachten daarover.
Toen agenten een bezoekje brachten aan Geert, zagen ze de achterdeur openstaan.
Dat vonden ze nogal verdacht.

Nog verdachter was dat ineens ook de auto die voor de deur stond, wegreed.
De auto werd klemgereden en Yousef en Hakim moesten mee naar het bureau.
Ze hadden 121.3 gram heroïne en 64,8 gram cocaïne in bezit.

Yousef legde een bekentenis af.
Hakim niet.
Hij zegt: ‘Ik heb er niks mee te maken. Ik heb nog nooit 1400 euro bij elkaar gezien. We zouden chillen. Pas in Groningen zag ik dat Hakim drugs bij zich had. Ik zei nog, wat doe je met die drugs?’

De rechters vragen waarom Yousef, toch zijn beste vriend, hem dan beschuldigd?
Hakim: ‘Ik weet het niet. Maar als ik 1400 euro had, zou ik er eten van kopen, en kleren.’

Yousef blijft zwijgend voor zich uitstaren.
De rechters vragen ook niet aan hem of het waar is, dat hij heeft gelogen over zijn vriend.

Yousef zegt dat hij zijn lesje wel heeft geleerd.
Hij was pizzabezorger in Rotterdam.
Nu wil hij net als zijn broer worden. Die had eerst ook gedoe met justitie, maar nu heeft zijn broer een vaste baan. Als hij straks vrijkomt, wil hij dat ook, een normaal leven.
Overdag werken en ’s avonds sporten, dan kan hij zijn foute vrienden ook niet tegenkomen.
Zegt: ‘Ik wil mijn ouders laten zien dat ik het kan. Honderd procent.’

De kans dat Hakim een normale toekomst vol werk en sport krijgt, is klein.
Hij had eens een autoruit vernield en toen iets uit die auto gehaald.
Nu is hij, hoewel hier geboren en getogen, een ongewenste vreemdeling.

Hakim zegt dat hij een geboorteakte heeft en een Burger Sofinummer.
Tegen de rechters: ‘Ik ben Nederlander.’
De bureaucratie wil anders: hij heeft geen verblijfsvergunning.
Eigenlijk is hij wel, maar bestaat hij niet.
Als Hakim zijn straf heeft uitgezeten, moet hij weg, het land uit, dan moet hij naar Marokko.
Niet terug.
Hakim, bijna in tranen: ‘Ik ben nog nooit in Marokko geweest.’

Vriend Yousef zegt nog steeds niets.
De officier van justitie gelooft hem en zijn bekentenis wel.
En zij gelooft geen snars van het verhaal van Hakim, met zijn ontkenningen.

Yousef hoort tien maanden celstraf eisen wegens de handel in drugs. Daarvan zijn twee maanden voorwaardelijk, als stok achter de deur die ervoor moet zorgen dat hij straks ’s avonds ook echt naar de sportschool gaat.

Hakim heeft ondanks de ellendige vooruitzichten nog één sprankje hoop.
Hij heeft een vriendin, zij is Griekse.
Zegt: ‘Als ik vrijkom, pakken we de auto en dan rijden we naar Griekenland. Dan ga ik daar wonen en werken.’

De officier van justitie, een beetje spottend: ‘Naar Griekenland. Hij zegt het. Maar we gaan hier afrekenen. Acht maanden gevangenisstraf.’
Niks voorwaardelijk, want een stok achter de deur is voor hem die eigenlijk niet is en hier ook niet blijft, overbodig.

Rob Zijlstra

UPDATE – 9 november 2009 – uitspraken
Hakim en Yousef zijn schuldig, oordeelt de rechtbank. Wat de straf betreft mag het een onsje minder. Yousef krijgt acht maanden celstraf waarvan vier voorwaardelijk opgelegd, Hakim moet zes maanden zitten.

De officier van justitie swingt bijna door zijn requisitoir heen.
Zegt dat mevrouw hier (46) – zij is de verdachte – het levende bewijs is dat hennepteelt nooit iets oplevert.
Het is zijn boodschap aan de samenleving: begin er dus maar niet aan mensen.

Even later vordert de officier ruim 60.000 euro aan crimineel geld.
Volgens de berekeningen heeft mevrouw hier dit bedrag met haar groene vingers buitgemaakt.
Zeven keer zou ze volgens justitie zo’n 150 hennepplanten per keer hebben geoogst, in een schuur in de achtertuin van de buurman.

De advocaat kijkt bedenkelijk en zegt dat hij het er niet mee eens is.
Hij zegt tegen de rechtbank dat het een of het ander is.
Of ze heeft flink geboerd of het heeft, zoals de officier beweert, geen cent opgeleverd.
Als dat laatste zo is, dan kun je toch ook niks ontnemen?

Zij had een drukke baan bij Cordis in Roden.
Door de kredietcrisis doekte Cordis de boel in Drenthe op en verloor Harmke, want zo heet mevrouw hier haar baan.
Wat restte was een persoonlijke schuld die ze al had: bijna 100.000 euro.

De verleiding was groot geweest.
Ze was twee mannen tegengekomen uit Tilburg.
Twan en Toet noemden zij zich en zij hen.
Twan en Toet kwamen op bezoek en zagen toen die schuur bij de buurman in de achtertuin.
Ze zeiden ‘kijk nou eens’ en dat ze wel raad wisten met lege schuren.
Zij hoefde de plantjes alleen maar water te geven.

En zo geschiedde.

Natuurlijk ging het mis.
De partner van de verdachte mevrouw had spullen meegenomen van de Intratuin.
Hij had niet betaald.
De politie kwam op een slecht moment poolshoogte nemen in de tuin.
Plots zei de ene agent tegen de ander: ‘Ruik jij wat ik ruik?’

Harmke zegt dat ze wel had tegengesputterd, maar dat ze haar hadden overgehaald.
Ze had gehoopt haar schulden in te kunnen lossen.
Ze zegt ook dat ze tussentijds steeds wilde stoppen.
Maar dan hadden Twan en Toet weer een mooi verhaal.
En dan bleef de verleiding.

Ze zegt dat van die zeven oogsten er drie door dieven gestolen zijn.
En eentje mislukte door verdroging.
En dat ze één keertje honderd euro van Twan en Toet had gekregen.

De officier is niet onder de indruk.
Hij zegt dat hij nog nooit een hennepzitting heeft meegemaakt waar de oogsten niet verdroogden of waar dieven de boel niet waren komen leeghalen.
Hij zegt dat we natuurlijk wel beter weten.

Harmke krijgt een stevige rekening gepresenteerd.
Vanwege illegaal afgetapte stroom wil Essent ruim 4000 euro van haar hebben.
Die rekening heeft ze al in huis.
In haar nieuwe huis want vanwege de hennep werd ze haar oude huis uitgezet.
Die 4000 euro mag ze van het te ontnemen bedrag aftrekken.
Resteert, zo vindt de officier van justitie, 60.000 euro.

Ze moet ook straf krijgen.
Er hingen haar zes maanden cel boven het hoofd, maanden die ze bij een veroordeling in 2007 (oplichting) als voorwaardelijk opgelegd had gekregen.
Die zes maanden moeten nu ten uitvoer worden gelegd, want de proeftijd was nog niet voorbij.
Wat de officier betreft mogen die zes maanden worden omgezet in een werkstraf van 360 uur.
Voor de kwekerij zelf eist hij nog eens 240 uur en vier nieuwe maanden voorwaardelijk.

De officier zegt: ‘Dit was wel de laatste keer. Als mevrouw hier nog een keer de fout in gaat, wacht haar de gevangenis.’

Harmke wrijft een paar tranen weg.
Ze zegt tegen de rechters dat het stom was en dat ze er van heeft geleerd.
De rechters zeggen dat haar schulden ondertussen alleen maar groter zijn geworden.
En dat het haar uiteindelijk niets heeft opgeleverd.

Rob Zijlstra

UPDATE - 29 oktober 2009 – uitspraak
Harmke is schuldig aan het medeplegen aan hennepteelt. Ze is veroordeeld tot een werkstraf van 240 uur en vier maanden voorwaardelijke celstraf en als bonus nog eens 240 uur die bij een eerdere veroordeling voorwaardelijk was opgelegd. 480 Uur in totaal. Maar de rechtbank had ok goed nieuws voor Harmke: die 60.000 ziet de rechtbank niet zitten. De berekening van justitie kan de rechtbank niet volgen op basis van het dossier. Als Harmke zegt dat er drie oogsten zijn gestolen en dat de vierde dor de politie is weggehaald, dan is dat misschien wel zo. Oftewel: het verkregen voordeel is onvoldoende vastgesteld.

Ze zijn er niet alleen in de stad en de wijken van de stad.
Ze zijn er ook in de ommelanden van de stad, in de dorpen, in de dorpjes en misschien hier en daar ook wel in de gehuchten.

Adresjes.

Op die adresjes wonen mensen die verkopen.
In de stad heten die mensen gewoon drugsdealers.
Buiten de stad heet het verkopen van drugs nogal eens een vriendendienst.
Ik reed toch naar de stad voor mezelf en dan nam ik ook direct voor vrienden mee, dat scheelt maar benzine, zei bijvoorbeeld een tijdje geleden de man uit Uithuizen die in cocaïne handelde.

Maandagmiddag stond Elly (49) terecht in zittingszaal 14.
Ook wel bekend als ‘De Vrouw van de Dobvenne’.
Zo noemden scholieren haar.
De scholieren in Winsum bedoelden dan dat je bij die vrouw aan de Dobvenne, tegenover het verzorgingstehuis, drugs kon kopen.
Het adresje voor een zakje wiet voor vijf euro.
De achterdeur stond altijd open.

Elly, met een vaste baan met verantwoordelijkheden in Groningen, liep in maart dit jaar tegen de lamp. De politie deed onderzoek naar iets heel anders en tijdens dat onderzoek noemden jongeren haar naam en adres.
De politie schreef al die jongerenverklaringen op en ging eens kijken bij Elly thuis.
Zes agenten vonden drugs, plastic zakjes om er drugs in te doen en contant geld in een potje in de eiken kast in de woonkamer.

De jongeren wisten, zo verklaarden ze, dat Elly pas in de loop van de middag thuiskwam van haar werk in Groningen.
Je kon er dus niet te vroeg terecht.
En ze wisten nog wel meer, of dat nou klopte of niet.
Dat er bijvoorbeeld een kluis in de woning aanwezig was en dat Bennie daar de geheime code van had. En een pistool.

Ik weet niet met welke ideeën Elly maandag naar de rechtbank was gekomen. Misschien dacht ze wel dat het allemaal zou meevallen als ze zich een beetje van de domme zou houden.
Dat als ze misschien vaak ‘ik weet het niet’ zou zeggen, dat de rechters haar dan zouden willen geloven.

Hoe vaak jongeren bij haar kochten?
Ze zei: ‘Nou, niet vaak.’
Hoe ze dan aan die naam kwam?
Ze zei: ‘Ik weet het niet.’
En waarom deed ze het?
Elly: ‘Weet niet, ik deed het zonder na te denken.’

De rechters: ‘Lekker vaag.’
Elly: ‘Niet al die verklaringen zijn ook waar.’
Rechters: ‘Wordt dan eens concreet.’
Elly: ‘Er zit een heel verhaal omheen.’
Rechters: ‘U laat niet het achterste van uw tong zien hè?’

Heel het verhaal er om heen vertelt over de vriend van haar dochter, niet de gewenste schoonzoon, maar een jongen met problemen die niet wilde deugen.
En zij wilde hem helpen, het rechte pad op, in het belang ook van haar dochter.
Opdat hij weer contact zou krijgen met zijn ouders en zo.
Daarom was zij hem wat behulpzaam geweest.
Het was bij haar thuis vooral zijn handel.

De rechters stellen een tikkeltje cynisch vast dat Elly zich zorgen maakte over haar dochter en die vriend en daarom drugs verkocht aan minderjarigen.
De rechters zeggen: ‘U wilde R. op het juiste spoor zetten en ondertussen hielp u anderen te ontsporen.’

Drugsdealen, niet als vriendendienst, maar als een vorm van hulpverlening.

Elly sputtert nog wel wat tegen. Ze zegt dat jongeren ook verklaringen hebben afgelegd die niet waar zijn. Waarschijnlijk om anderen, andere adresjes in Winsum, uit de wind te houden.
Ze zegt: ‘Het is niet eerlijk mij alles in de schoenen te schuiven.’
De rechters: ‘U weet kennelijk van de hoed en de rand.’

Elly – na een uur stevige ondervraging houdt ze het niet meer droog – snottert dat ze het nooit weer zal doen. ‘Dat kan ik u verzekeren. Het is zo gelopen en ik ben er in meegelopen.’

De officier van justitie acht alles voldoende wettig en overtuigend bewezen. ‘Mevrouw heeft de verkeerde keuzes gemaakt. De vraag is ook hier weer, en wat nu?’

Hij zegt dat Elly heeft meegeholpen om de jeugd afhankelijk van drugs te maken.
Dat dat slecht is.
Dat het helemaal slecht is dat ze verkocht aan minderjarigen.
Dat dat strafverzwarend moet werken.

Door het hoofd van Elly schieten nu misschien wel de maanden die ze op water en brood zal moeten doorbrengen.
Boven het hoofd gieren nu zichtbaar de zenuwen.

De officier van justitie: ‘Ik zal u niet naar de gevangenis sturen, want u heeft alleen de verantwoordelijkheid van de opvoeding van twee opgroeiende dochters. Ik zal een stevige werkstraf eisen. En dat zal voor u een hele kluif worden, want u zult vrije tijd moeten inleveren.’

De officier van justitie vervolgt: ‘Een werkstraf van tachtig uur is zo gek nog niet.’
Een voorwaardelijke straf als stok achter vindt hij niet nodig want hij heeft niet het gevoel dat Elly haar hoofd nog een keer zal stoten. Elly moet dan wel in de oren knopen dat als ze weer de fout ingaat, justitie uit een heel ander vaatje zal tappen.

Het in beslag genomen geld uit het potje in de kast van eikenhout, 323,40 euro, mag ze terughebben. Het staat onvoldoende vast of dit crimineel geld is.

Elly knikt.
Alsof ze dat terecht vindt.
Opgelucht hoort ze de rechters zeggen dat ze goed gaan nadenken en over twee weken uitspraak doen.

Ik denk niet dat het de jongeren in Winsum iets uitmaakt.
Die hebben vast al lang weer een ander adresje.

Rob Zijlstra

UPDATE – 26 oktober 2009 – uitspraak
Mevrouw E. is door de rechtbank veroordeeld tot een taakstraf van 150 uur. Er was 80 uur geeist. De rechters rekenen het haar aan dat zijn gedurende enkele maanden softdrugs heeft verkocht aan (minderjarige) scholieren.

UPDATE – 13 oktober 2009 – verwarring
Ik kreeg een mailtje van een ietwat verontwaardige lezer.
De namen van verdachten en slachtoffers in mijn verhalen, verzin ik (de rest niet).
Toch?
Ja.
Maar nu heeft het toeval huisgehouden. De echte namen die ik heb verzonnen, blijken niet de namen te zijn van de verzonnen verdachten en betrokkenen. Soms verzin je iets, wat toch zo waar blijkt te zijn. Zo als de kans op een winnend lot uit de loterij.  Ik hoop dat dit voldoende verward.

Elly is dus niet de naam van de vrouw die maandag in de rechtbank anders heette. Er werden daar vele namen genoemd, gelukkig voor hen zat er geen schoolklas uit de buurt op excursie. Bennie heb ik verzonnen, dus de Bennie die in Winsum woont, bestaat daar mogelijk echt, maar zijn toegedichte kennis van kluizen en pistolen berust niet op de echte Bennie die misschien wel van niets weet, omdat hij in werkelijkheid Andre heet. Of Guus, Richard of Tjon.

Elly en Bennie kunnen best als personen bestaan, maar in mijn verhaal zijn zij slechts bedachte namen.

Als Nederlanders in 1634 bij de overname van Curaçao (van de Spanjaarden) daar op die winderige rotsen Duncan waren tegengekomen, waren ze misschien onmiddellijk de Sint Annabaai weer uitgevaren.
De geschiedenis verliep anders.
Wij bleven en uiteindelijk belandde Duncan in Nederland.

Veel profijt heeft hij daar nog niet van gehad.
Behalve een strafblad van 23 pagina’s – wat best veel is – heeft hij niets.
De cocaïne heeft hem stevig in de greep.
Sinds januari 2005 staat hij op de lijst der veelplegers in Groningen.

Er gaat geen jaar voorbij of Duncan wordt wel veroordeeld.
Meestal voor diefstallen, soms ook voor wat bijkomend geweld.
Anders dan de drugs, krijgen hulpverleners geen vat op hem.

Duncan heeft wel een oplossing.
Geef hem straf en klaar.
Als ze hem daarna nou eens ook een huisje zouden geven en werk, dan komt alles goed.
Hij zegt: ‘Ik moet leven zoals het moet. Werken en dan direct naar huis.’

Nu heeft hij geen huis en geen werk, dus leeft hij op straat.
Die ene keer dat hij wel onderdak had, ook nog met uitzicht op het hoofdbureau van politie, ging het mis.
Diefstallen.
Hij werd weer veroordeeld en raakte zo zijn huisje met uitzicht kwijt.
Toen hij vrijkwam, restte opnieuw de straat, de drugs en dat opgeteld tot nieuwe misdaad.

Duncan leeft niet echt, hij probeert te overleven.

Het kan zo niet doorgaan, was maandagochtend de teneur in zittingszaal 14.
Duncan heeft drie mannen bedreigd met een mes, mannen, zegt hij, die hem bedreigden en lastigvielen.
Roept: ‘Ik wilde geen klappen.’
Verder zou hij zich schuldig hebben gemaakt aan huisvredebreuk en mishandeling.
En hij jatte in de supermarkt van de Spar een pak wasmiddel van Ariel.
Dit laatste zou hij op bestelling hebben gedaan, in ruil voor een beetje geld.

De rechters zeggen: ‘U krijgt altijd problemen met mensen die u helemaal niet kent.’

Duncan vindt zelf ook dat het afgelopen moet zijn.
Tegen de rechters zegt hij, tikkeltje opgewonden: ‘Ik ben nu 35 jaar. Het is genoeg geweest.’

In zittingszaal 14 denkt niemand, behalve Duncan zelf dan, dat hij het rechte pad in z’n eentje weet te vinden.
Hij heeft hulp nodig om zoals het dan heet, het criminele patroon in zijn leven te doorbreken.
Maar hulp kan pas geboden worden, als duidelijk wordt wat er met hem aan de hand is.
En daar schuilt weer een nieuw probleem: Duncan weigert zich te laten onderzoeken door een psychiater en een psycholoog.
Tegen dat soort mensen koestert hij een groots wantrouwen.

De officier van justitie eist de veelplegersmaatregel isd, 2 jaar.
Dat is zo’n beetje het laatste dat justitie nog kan.
En ook het allerlaatste wat Duncan wil.
Hij wil best een lange straf, maar geen isd.
Isd is zo’n beetje de enige sanctie waar het draaideurgilde echt bang voor is.

Hij zegt, een laatste poging, tegen de rechters: ‘Doe dan maar isd als stok achter de deur.’
De officier van justitie verzet zich tegen dat idee.
Ze zegt dat het niet zo kan zijn dat we pas ingrijpen als we een slachtoffer verder zijn.

Want dat krijg je, als Duncan op vrije voeten weer iemand tegenkomt.

Rob Zijlstra

UPDATE – 19 oktober 2009 – uitspraak
Je kunt er misschien de klok niet op gelijk zetten, maar als justitie de maatregel isd eist, dan wordt die bijna ook altijd opgelegd. Duncan moet er twee jaar lang aan geloven.

Het is donderdag en het wil niet vlotten in zittingszaal 14, het onderkomen van de meervoudige strafkamer van de Groninger rechtbank.
Om negen uur zitten drie verdachten met even zoveel advocaten klaar om te worden berecht.

Het zijn twee Delfzijlsters die in Winschoten wonen en een aangetrouwde mevrouw uit Duitsland.
Ze zouden drugs, hennep in dit geval, naar Hamburg hebben gesmokkeld.
Wel achthonderd kilo, zegt de officier van justitie later.
Dat is best veel.

Maar een half uurtje later staat het verdachte trio al weer buiten het gerechtsgebouw.

Een van de advocaten had lelijke dingen geroepen over het dossier, dat het dossier niet compleet is en dat dat wel moet.
De officier van justitie sputtert tegen, maar haalt bakzeil.
De advocaat heeft gelijk, zeggen de rechters.
De strafzaak wordt daarom aangehouden en de mopperende officier moet nu duizenden telefoontaps aan het strafdossier toevoegen.

De tweede zaak staat pas om half twaalf op de rol.
De verdachte is een 36-jarige man die wordt verdacht van het kraken van een Fiat Cinquencento in de parkeergarage onder het Holland Casino en van het stelen, op diezelfde dag, van een fiets.
Met een strafeis van vier maanden cel wordt hij een half uurtje na aanvang van de zaak teruggebracht naar het huis van bewaring in Ter Apel.

De man, geboren in het Marokkaanse Oujda, spreekt goed Nederlands, maar aan wat hij goed zegt is een half uur lang geen touw vast te knopen.
Hij wordt dertig keer onderbroken.
‘Waarom zou je een lekkere maaltijd gaan halen’, is zijn antwoord in alle ernst op de vraag van de rechters waarom hij het misschien wel heeft gedaan of niet.

Om half twee staat de derde en laatste zaak op de rol.
De laatste al omdat er ’s middags een feestje is.
Er worden vier al beëdigde magistraten geïnstalleerd – een rechter en drie officieren van justitie – en daar zit altijd een receptie vol borrelpraat in het gerechtsgebouw aan vast.

Rechtbankverslaggever wordt onrustig.
Want er is nog geen spoor van de opgeroepen verdachte.
Er is niet eens een advocaat.

Strafzaken zonder verdachten halen doorgaans niet deze plek, want wat moet het verhaal dan zijn?
Het ziet er naar uit dat ik met lege handen naar de krant moet.
Niks te schrijven, dat kwam nog nooit voor.

Voor alle zekerheid ga ik toch maar luisteren en dat zal een redding blijken.

Het verhaal dat in de bijna lege rechtszaal wordt verteld, is dat van de 29-jarige Ruud uit Oude Pekela.
Hij wordt bewusteloos in een woning in Stadskanaal aangetroffen.
Als de gewaarschuwde politie arriveert, zeggen aanwezigen dat de man GHB heeft genuttigd. Hij wordt met spoed overgebracht naar het ziekenhuis.

De agenten ter plaatse doen onderzoek.
In de auto van de bewusteloze Ruud is het raak: de agenten vinden zakjes vol XTC-pillen, speed, een flesje met lobbig water dat na onderzoek inderdaad GHB is, plastic zakjes met sluitstrip waarin doorgaans drugs wordt verkocht en een nauwkeurig weegschaaltje.

Ofwel, de uitrusting van een drugsdealer.
De boel en de auto worden in beslag genomen.
Niet lang daarna meldt de inmiddels weer levende Ruud zich op het politiebureau.
Hij wil zijn auto wel terug.
De man erkent bij de politie dat de aangetroffen drugs en ook het dealermateriaal van hem is.
Hij geeft toe te drugshandelen, maar alleen vrienden zijn zijn klanten.

De politie schrijft het op zoals dat hoort en levert het dossier in bij het openbaar ministerie. Daar wordt de zaak gewogen en besloten een dagvaarding naar de drugsdealer te sturen, inclusief de oproep op donderdagmiddag om half twee in zittingszaal 14 te verschijnen om daar terecht te staan.

Nu Ruud er niet is en ook geen advocaat om het voor hem op te nemen, lijkt de afhandeling van de strafzaak een kwestie van een hamerstuk.

Maar dan.

De officier van justitie zegt geplaagd te worden door grote aarzeling.
Want, zo vraagt hij zich af: is het bewijsmateriaal dat de politie heeft verzameld, wel rechtmatig verkregen?
Het is een magistratelijke vraag waar hij ook zelf antwoord op geeft: neen, niet rechtmatig.

Toen de agenten de drugsman bewusteloos aantroffen, was hun eerste taak hulp te verlenen. In die sfeer werd de auto doorzocht, om te kijken of daar aanwijzingen waren die de nare toestand van de man konden verklaren.
Zo werd de drugs gevonden en daarmee veranderde Ruud van een patiënt in een verdachte.

Maar de doorzoeking van de auto gebeurde vanuit het oogpunt van hulpverlening. Een redelijk vermoeden dat de man ook drugsdealer was, kon er op dat moment niet zijn.
En bij een gebrek aan dat vermoeden, een redelijk vermoeden van schuld, had de politie de drugs niet mogen vinden.

Kortom, zo betoogt de officier van justitie als ware hij de advocaat die er niet is, het bewijs is onrechtmatig verkregen en dan zegt de wet dat het niet mag meetellen.

Resteert de gave bekentenis.
De aanklager: ‘Die kan ook niet helpen, want een bekentenis zonder steunbewijs is onvoldoende bewijs.

De officier van justitie besluit zijn pleidooi: ‘De aarzeling die mij plaagt moet in dit geval uitpakken in het voordeel van de verdachte. En hoewel deze zaak dubieuze kanten heeft, eis ik vrijspraak.’

Rob Zijlstra

UPDATE - 24 september 2009 – uitspraak
De politie heeft de wet – artikel 2 politiewet – te ruim toegepast. De auto werd doorzocht nadat het slachtoffer (de latere verdachte) al was afgevoerd. De hulpverlening door de politie was daarmee klaar, er was vervolgens geen reden de auto te doorzoeken. Het bewijs – de gevonden drugs – is daardoor onrechtmatig verkregen.  Aldus de rechtbank in het vonnis. Vrijspraak dus.

het vonnis (bron: rechtspraak.nl)

Je zou het niet zeggen, omdat het hem niet is aan te zien.
Maar het is wel zo.
Wiert is al twaalf jaar verslaafd. Het eerste jaar alleen aan softdrugs, maar daarna al ras aan alles.
Als het maar niet met een naald hoeft.

Je zou ook kunnen zeggen dat Wiert in zijn hele leven twaalf jaar clean is geweest.
Want ook dat is zo.

Hij is 24 jaar.

Wiert kijkt niet vrolijk als hij zittingszaal 14 van de rechtbank Groningen in zijn mooie zwarte pak met blauwe sokken betreedt. Als de officier van justitie zegt dat hij wordt verdacht van een poging tot doodslag, knikt hij met het hoofd gebogen, nauwelijks zichtbaar.

Het is een merkwaardig verhaal dat zal volgen.

In de avond van 20 mei dit jaar krijgt de politie een telefoontje vanuit het Delfzicht-ziekenhuis in Delfzijl. Daar is een man binnengebracht met steekwonden. Niet heel ernstig, hechten volstaat, maar toch.
Het slachtoffer zegt dat hij is neergestoken door een vriend.
Door Wiert.
Zomaar ineens.

De politie gaat naar de woning van Wiert, maar treft hem niet thuis. De volgende dag meldt hij zich vrijwillig aan het bureau.
Zegt dat hij het heeft gedaan. Dat het een grapje was. Aanvankelijk, maar daarna paniek.

Wiert wil nu weg uit Appingedam.
Zegt: ‘Ik ken daar te veel mensen te lang. Ik kan ze niet meer ontlopen. Daarom moet ik daar weg.’

Wiert had een baan in een fabriek in Hoogezand. Toen hij werd ontslagen, sloot hij zich aan bij een groepje dat dagelijks rondhangt op het plein bij de oude Nicolaikerk in het centrum van Appingedam.
Beetje voetballen, beetje bier drinken, beetje jointjes roken.
Wiert zegt dat hij heel de dagen niks had te doen.

Op die dag in mei hangen ze, hoewel eigenlijk al te oud voor een hangplek, daar ook. Er wordt flink geconsumeerd. Aan het begin van de avond besluiten ze naar het huis te gaan van Edwin.
DVD’tje kijken van Bert Visscher, flink lachen.
De sfeer is daar ook naar, het is gezellig, dikke lol.

Op een gegeven moment gaan twee van de zes aanwezige vrienden even weg, sigaretten kopen. Twee anderen lopen naar de keuken, om iets te drinken in te schenken. Wiert is op dat moment alleen met Willem in de woonkamer.

Willem verklaart dat het zomaar gebeurde. Ineens was Wiert op hem afgekomen en stak. Twee keer door de spijkerbroek heen in het bovenbeen, vier centimeter diep, en toen eenmaal in de bovenarm, een snee van vijf centimeter. Hij zei geen woord.

Wiert: ‘Ik gooide een bolletje cocaïne op tafel. Willem pakte het bolletje en zei: die ben je kwijt. Ik dacht dat het een grapje was. Voor de grap pakte ik het mes dat daar lag om bierflesjes mee open te maken. Ik zette het mes op zijn been. Toen stak ik. Het ging heel snel. We schrokken allebei. Toen ik besefte wat ik had gedaan, raakte ik in paniek en moet toen nog tweemaal hebben gestoken.’

Rechters: ‘Het had heel anders kunnen aflopen.’
Wiert: ‘Ja.’
Rechters: ‘Het was geen bewuste actie?’
Wiert: ‘Nee.’
Rechters: ‘Er was die avond flink gedronken.’
Wiert: ‘Ja.’

In het dossier hadden de rechters gelezen dat Wiert die dag zo’n 25 flesjes bier had gedronken, tien tot vijftien XTC-pillen had geslikt, vijf of zes jointjes had gerookt en één gram cocaïne had gesnoven.

De rechters – wel wat gewend – voegen hier niet de opmerking aan toe hoe zoiets in vredesnaam mogelijk is, zo een hoeveelheid genotmiddelen op één dag.
Maar je ziet het ze wel denken: jeminee.

Rechters: ‘Wist u eigenlijk nog wel wat u deed?
Wiert: ‘Nee.’

Hij zegt dat iedereen zo veel had gebruikt. Nou ja, sommigen misschien iets minder, maar dat heel Appingedam zo gebruikt als hij dat doet. Dan bedoelt hij heel Appingedam van zijn leeftijd.
Heel de dag verveling, alcohol, joints, pillen, cocaïne.

Rechters: ‘Zo leven jullie van dag tot dag.’
Wiert: ‘Ja.’

Als Willem bloedend op de grond ligt, komen de twee drinkvrienden uit de keuken gesneld. Als ware EHBO’ers verbinden ze hem met theedoeken. De geschrokken Wiert brengt zijn slachtoffer vervolgens met de auto naar het ziekenhuis in Delfzijl.

Een kwalijk feit dat zich afspeelde in een vreemde situatie, vat de officier van justitie de gebeurtenissen samen.
Gezien de lichte verwondingen verzoekt hij de rechtbank Wiert vrij te spreken van de poging tot doodslag.
Juister is een poging tot het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel.
Dat het letsel niet zwaar was, doet niet ter zake.
Wie steekt met een mes, doet wel de poging.

De officier van justitie eist een gevangenisstraf van vijftien maanden.
Daarvan moet Wiert vijf zitten, de overige tien mag voorwaardelijk.
En daarna moet Wiert in behandeling bij de verslavingszorg, vier weken Vondellaan in Groningen en dan negen maanden Breegweestee te Eelde.
Daarna nooit meer Appingedam

Wiert wil dat wel.

De rechters willen nog weten hoe het zit met zijn drugsgebruik nu. En hoewel Wiert sinds 21 mei zit opgesloten in de gevangenis, is dat geen rare vraag.
Wiert: ‘In het begin gebruikte ik nog wel drugs, maar de laatste maanden niet meer.’
Rechters: ‘Dat is mooi.’
Wiert: ‘Ik kan nu ook weer helder denken.’

Rob Zijlstra

UPDATE – 17 september 2009 – uitspraak
Conform de eis, aldus de rechtbank: vijftien maanden celstraf waarvan tien voorwaardelijk. En daarna mag verslavingszorg overuren draaien.

Het is zo een beetje ’s lands meest noordelijke woonkern met een Albert Heijn, een Blokker en een Hemaatje.
Dus waarom zouden er dan ook geen dealers wonen die er harddrugs verhandelen?

Uithuizen.
Niks mis mee.
Het dorp telt zestien buurtverenigingen, er wordt nog een eigen krant met nieuws gedrukt en Seth Gaaikema is er geboren.
Maar als je er niets te zoeken hebt, hoef je er ook niet heen.

Jurrie doet niet moeilijk, zo is hij niet.
Daarom geeft hij toe: hij verkocht drugs, niet een jaar lang zoals de officier van justitie beweert, maar van augustus 2008 tot 4 mei 2009.
Op die historische dag werd hij gearresteerd. Misschien voelde het wel als een bevrijding, want hij heeft best wel spijt, nu.

Meestal kwamen zijn klanten even bij hem thuis.
Of dan belde er iemand en dan liet hij de hond uit.
Hij beest kwam aan beweging niets tekort.

Al met al zou hij grammetje voor grammetje één kilo hebben verhandeld.
Speed, XTC en zelfgefabriceerde GHB.
Justitie schat de verdiensten van Jurrie, na aftrek van gemaakte kosten, op 2736 euro en 62 eurocent.
Justitie kan rekenen als geen ander en wil dat geld ook hebben.
Jurrie sputtert niet tegen.
Hij – met zijn prijzige Bikkemberg T-shirt, maar kappote spijkerbroek – zat toch al in de schuldsanering.

Hij zegt dat hij zes, zeven klanten had.
Justitie: vijftien tot twintig.
Hun namen vliegen door de rechtszaal.

Bij de politie had Jurrie gezegd te dealen om het eigen gebruik te kunnen bekostigen, in een tweede verhoor gaf hij toe dat het ook een soort van inkomstenbron was.
Het was meer dan een beetje dat hij via via een bezoeker van café De Kanarie in Groningen kocht.

Hij had zelf een liter GHB gemaakt, niet omdat hij iemand was van de seks en orgieën, maar omdat hij het nergens kon krijgen en wel nieuwsgierig was. De eerste keer ging mis, toen loste het chemisch proces op in een achteraf best wel gevaarlijke blauwe wolk.
De tweede keer had hij een liter.
Er zat onder meer gootsteenontstopper en stickerverwijderaar in.
Jurrie was geen groot liefhebber van zijn eigen partydrugs, erkende hij.

Voor de officier van justitie lijkt de zaak een moetje.
Voor dit soort verdachten is hij geen officier van justitie geworden. De aanklager eist behalve de uitgerekende winst vijftien maanden celstraf.
Vijf daarvan zijn voorwaardelijk. Het moet ook niet te gek worden.
Neemt niet weg dat Jurrie wel moet weten dat het verhandelen van drugs in Uithuizen een grotere impact heeft op de samenleving dan diezelfde drugs verpatsen in Amsterdam.

Jurrie knikt.
Dat snapt hij ook wel.

De reclassering is er niet helemaal van overtuigd.
Misschien zou een tijdje afkickkliniek beter zijn.
Jurrie vindt van niet, hij zegt dat hij geen probleem heeft.
En als hij dat niet ziet, zegt de reclassering, dan zien wij geen mogelijkheden tot behandeling.

Jurrie probeert gerust te stellen: ‘Ik heb het helemaal gehad met drugs.’
In het huis van bewaring in Ter Apel, waar hij sinds die dag in mei vastzit, kan hij genoeg en van alles krijgen.
Maar hij niet.
Hij is de enige, zegt hij, die er heel de dag werkt.

Rob Zijlstra

UPDATE – 14 september 2009 – uitspraak
Jurrie moet nog een tijdje blijven zitten. De rechtbank heeft een jaar celstraf opgelegd waarvan drie maanden voorwaardelijk. Daarnaast moet Jurrie zijn verdiensten tot aan de laatste cent inleveren: 2.397,50 euro, iets minder dan justitie had berekend.

Ze heeft weer een baan. Dertig uur in de week, soms iets meer.
Ja, hartstikke leuk.
Via het uitzendbureau, dat nog wel, maar ze kan zichzelf in haar eigen huisje, goed redden.
Nee, haar nieuwe werkgever weet van niks.
Weet niet dat ze vandaag terecht moet staan.
Als die werkgever dat wel zou weten, dan raakt ze zeker weten haar baantje kwijt.

Goed, vier keer had ze drugs gesmokkeld.
Pas de derde keer kreeg ze in de gaten dat er iets niet pluis was.
Terug in Nederland had haar partner in crime het toegegeven.
‘We doen in drugs.’
Tina (24) dacht dat ze een korte vakantie hadden genoten in Oostenrijk.
Dit alles speelde zich af in 2007.

Beetje naïef dan wel niet geloofwaardig, zag je de officier van justitie denken en kijken.
Ze was er toch zelf bij geweest toen er wiet in condooms werd gepropt en die weer in flesjes werden geduwd waarin vervolgens de yogi-drink terug werd geschonken?
Ja, dat was ook zo.

Bovendien kende ze die twee andere mannen en ze wist dondersgoed waar die zich mee bezighielden.
Met xtc en speed.
Toch?
Tina knikt.
Officier van justitie: ‘Nou dan.’

Het is niet haar eerste keer dat ze de opiumwet overtreed.
Ze is al twee keer eerder veroordeeld.
Een keer een werkstraf van 120 uur met een maand voorwaardelijk en een keer vijf maanden celstraf waarvan drie voorwaardelijk. De twee andere mannen kregen in oktober vorig jaar voor Oostenrijk netto 26 en 20 maanden celstraf.

Voor Tina wil de officier van justitie mild zijn.

Dat Tina aan het werk is, niet meer rotzooit met drugs, ook niet als gebruiker, stemt hem tevreden. Hij weet wat celstraf voor Tina betekent. Dan is ze sowieso haar baan kwijt. Dat schiet niet op. Hij eist daarom een werkstraf van 240 uur, de maximale, en als flinke stok achter de deur een voorwaardelijke gevangenisstraf van zes maanden. Dan heeft ze het zelf in de hand.

Tina lijkt daarmee als internationaal drugskoerier goed weg te komen.
Zo monter verlaat ze ook de zittingszaal. Over twee weken is de uitspraak. Nee, ze zal daar niet bij aanwezig kunnen zijn, had ze nog tegen de rechters gezegd.
‘Ik moet dan werken.’

Zes meter buiten de rechtszaal en ook buiten het zicht van haar rechters, staat de parketpolitie met een formulier.
De politie zegt: ‘Mevrouw, er staan nog drie maanden celstraf open.’
Of ze even mee wil open, want ze is gearresteerd.

Niet heel lang daarna zit Tina in een justitiebusje en wordt ze overgebracht naar de vrouwengevangenis in Zwolle of misschien zelfs wel helemaal naar Amsterdam.
De executie.

Dag mooie zomer, dag eigen huisje, dag leuke baan.

Rob Zijlstra

nieuwsbericht

Het openbaar ministerie (OM) laat het vonnis dat werd uitgesproken over een overleden verdachte verjaren. Een 61-jarige man uit Groningen werd vorige week naast een werkstraf veroordeeld tot het betalen van 112.000 euro aan de Staat. Het ging om geld dat hij zou hebben verdiend met de handel in hennep. Drie dagen voordat het vonnis werd uitgesproken, overleed de man. De rechtbank noch justitie waren hier van op de hoogte.

Justitie, belast met de uitvoering van vonnissen, zat met de kwestie in de maag. De wet bepaalt dat een vordering van crimineel geld niet vervalt wanneer de verdachte komt te overlijden. Dat betekent dat nabestaanden de rekening krijgen gepresenteerd.

In dit geval zal dat niet gebeuren. Hadden wij geweten dat de man was overleden, dan had de rechtbank het vonnis niet uigesproken en dan was er dus geen veroordeling, zegt OM-woordvoerster Kirsten Smit. Door het vonnis ‘ter verjaring op te leggen’ lost het probleem zich uiteindelijk – na vijftien jaren – vanzelf op.