bron: rtvnoord.nl
Het is een hardnekkig misverstand dat boeven per definitie slechte mensen zijn.
Het is wel een aangenaam misverstand en misschien daarom wel zo hardnekkig.
Het is aangenaam omdat het vooral veilig is.
Het is gemakkelijker om slechte mensen op te sluiten.
Wie wil er nou goede mensen opbergen?
Dat voelt juist ongemakkelijk.
Daarom noemen we een moordenaar graag een beest, zo maken we van hem een onmens.
Wij van de pers doen erg ons best het misverstand in ere te houden.
Wij schrijven niet over de 60-jarige man die zo op het eerste gezicht op een lieve opa lijkt waar de kleinkinderen stapelgek op zijn en die desondanks iets vreselijks heeft gedaan.
Wij schrijven liever: Het Beest van Harkstede.
En beesten sluit je op, als het even kan levenslang.
Dat is bijna logisch.
Omdat het veiliger is de ongrijpbare, grillige wereld te versimpelen, delen we het spul in, in goed en kwaad.
Wij zijn goed en zij, hunnie, de boeven slecht.
Was het misschien maar zo zwart-wit en simpel.
Ik herinner mij de man die in Groningen vier gewapende overvallen had gepleegd, daarbij ook echt (in de lucht) schoot en onuitwisbaar leed veroorzaakte bij winkelmedewerkers. Zijn motief: hij wilde hoe dan ook geld om nu eens echt mooie cadeautjes voor zijn dochtertjes te kunnen kopen met kerst.
Ook een slechte boef is niet 24 uur per dag met slechte dingen bezig.
Aan dit alles zat ik te denken toen ik donderdagmiddag in zittingszaal 14 naar een 19-jarige Ronnie zat te kijken.
Voor mij zat zijn – denk ik – iets oudere slachtoffer.
Zo te zien ook geen onaardige jongen.
Hij heeft er ook niet om gevraagd, slachtoffer te worden.
Ik noem hem maar Albert.
In het kort ging het om het volgende.
Albert was met vrienden op stap, Ronnie met zijn broers. In de discotheek kreeg Albert onenigheid met een van die broers. De broers zeiden, we hebben daar geen zin in, we gaan hier weg. Maar eenmaal buiten, op de Grote Markt, gaat het mis. Albert rent op die ene broer af en er ontstaat knokkerij.
Op dat moment komt Ronnie naar buiten en hij ziet zijn broer vechtend over het marktplein rollen. Hij raakt in paniek, pakt zijn mes dat hij eens als souvenir in Spanje had gekocht, en steekt.
Vier keer in de rug van Albert.
Die gaat met klaplong net niet dood.
Ronnie: ‘Niemand deed iets en ik wilde alleen maar dat het stopte. Toen heb ik het verkeerd gedaan.”
De politie ziet het gebeuren en Ronnie ligt voordat hij er erg in heeft geboeid op de grond, met zijn rechterwang op de stenen. Albert wordt buiten bewustzijn naar het ziekenhuis gebracht en gered.
De officier van justitie spreekt van een typisch geval van uitgaansgeweld, met veel alcohol in de mannen van beide kanten.
Albert wil nu geld zien en vordert – tijdens de zitting – alvast 4.000 euro bij wijze van voorschot.
Geef hem eens ongelijk.
Maar ik kijk dus vooral naar Ronnie.
Ik had hem als eens eerder gezien in de rechtszaal, tijdens een pro forma.
Toen kon hij alleen maar huilen.
Nu probeert hij zich te vermannen, maar dat kost hem zichtbaar de grootste moeite.
Een van de rechter zegt: U mag wel huilen, maar het hoeft niet.
Zelden heb ik een verdachte gezien die zoveel oprechte spijt betuigde als deze verdachte slechterik.
Al maanden zit hij in de cel te pinaren hoe hij het nare gebeuren op die vroege ochtend van 23 maart terug kan draaien.
Zijn conclusie: terugdraaien kan niet.
Hij zegt: ‘Ik heb straf verdiend.’
Ik heb met Ronnie te doen.
Albert, het slachtoffer zal nu zeggen, bulshit Zijlstra, voor mij blijft die eikel een eikel eerste klas en dan kan ik hem geen ongelijk geven.
Zo grillig is het.
Wat nog een beetje in het belang van Ronnie geschreven kan worden, is dat hij belast is met een stoornis. De psychiater en psycholoog stellen een angst- en paniekstoornis vast.
De officier van justitie neemt die vaststelling over.
Zegt (vrij vertaald): Zijn stoornis in combinatie met een biertje of twee te veel in de man maakte het dat hij de situatie waarin zijn vechtende broer zich bevond, ernstiger inschatte dan het in werkelijkheid was. Licht verminderd toerekeningsvatbaar. In mijn strafeis zal ik daar rekening mee houden.
De strafeis.
De officier van justitie zegt het niet, maar laat wel doorschemeren dat zij Ronnie liever ook niet naar de gevangenis stuurt.
Omdat zij ook wel weet dat een 19-jarige Ronnie daar eigenlijk niets te zoeken heeft.
Ze eist twintig maanden, waarvan acht voorwaardelijk.
Dat is netto – met de nieuwe wetgeving – twaalf maanden van huis.
De officier van justitie weet ook wel, denk ik, dat niemand met zo’n eis iets opschiet.
Ook de linker arm – die nog steeds zonder gevoel is – van Albert niet.
Maar ze zegt, alles overwegende: ‘Ik ga toch een forse vrijheidsstraf eisen. Vooral ook als signaal naar de maatschappij, als signaal dat we uitgaansgeweld niet tolereren.’
Ronnie buigt en buigt diep.
Accepteert dat hij nog zeven maanden moet zijn waar hij niet thuishoort.
Zegt: ‘Ik werk aan alles mee , maar hoop boven alles dat het goed gaat met het slachtoffer. Dat het weer goed komt.’
Signaal.
Ik dacht: hoe gaat de officier van justitie haar signaal dan afgeven?
Gaat zij komende zaterdagnacht op een zeepkist op de Grote Markt staan om het uit te roepen?
Stuurt justitie een vliegtuig met sleep de lucht in?
Een wapperende banier aan de Martinitoren?
Dure advertentie in de krant?
Flyers?
Of gaat de officier van justitie er vanuit dat wij van de perstafel haar signaal gratis en voor niets de wereld inzenden?
Stel dat wij van de perstafel even niet in zaal 14 zaten?
Was de eis bij gebrek aan signaaleerders dan anders geweest?
Donderdagavond.
Ronnie komt terug op de afdeling.
En?
Twintig, waarvan acht.
De mede-boeven: ‘Dan moet je nog zeven. Toe, huil maar niet.’
Albert komt thuis.
En?
‘Waardeloos. Die eikel komt weg met twaalf maanden.’
De officier van justitie komt thuis.
En?
‘Goeie dag. Ik heb een signaal afgegeven.’
De rechtbankverslaggever komt thuis.
En?
‘Trieste zaak. Daar ga ik nog even een stukje over schrijven.’
Rob Zijlstra
UPDATE – 4 september 2008 – uitspraak
Ronnie is conform de eis verordeeld tot twintig maanden celstraf waarvan 8 voorwaardelijk. Een hogere straf zou gepast zijn, aldus de rechtbank, maar omdat het slachtoffer ook niet helemaal vrij was van agressie en daarmee heeft bijgedragen aan de situatie, is gekozen voor een mildere straf.
Ik denk dat in deze zaak de geconstateerde angststoornis een grotere rol speelt dan menigeen denkt. Het is voor mensen die niet goed op de hoogte zijn van dergelijke stoornissen moeilijk voor te stellen dat dit zo’n enorme impact kan hebben op gedrag.
De eerste impulsieve gedachte is dan ook vaak: wat een slap excuus, en daarop volgend: er moet een zware straf komen.
Deze gedachte ontstaat mi door een (weliswaar begrijpelijk) gebrek aan kennis en derhalve gaat het aloude adagium weer op: nuance vereist kennis.
P.S. mooi genuanceerd stukje, Rob. Maar ik lees het niet terug in het artikel in het DvhN (in ieder geval niet in de internet-versie). Dat is dan wel weer beetje raar.
Allemaal waar. In buitengewone situaties is de één minder in staat om een afgewogen beslissing te nemen dan de ander. Dat heeft terecht strafrechtelijke consequenties.
Maar, dat mes. De beslissing om het mes te gebruiken werd misschien ingegeven door de angststoornis, maar de keuze om het mee te brengen naar het café niet. Nam Ronnie het mes mee om aan de bar een appeltje te schillen of zijn herinnering aan die Spaanse vakantie in leven te houden…?
Het berouw wil ik graag aannemen, de vermindere toerekenbaarheid ook. Ik worstel wel met het willens en wetens meebrengen van steekwapens naar de kroeg.
Iemand die voor zo’n daad met zo’n lage straf wegkomt mag in zijn handjes knijpen! Toch vind ik door de ernst van de daad die is gepleegt een slechte eis van justitie. Deze jongen heeft misschien oprecht spijt, maar hoe zal het zijn voor het slachtoffer die weet dat hij er met deze matige straf binnenkort weer op vrije voeten zal lopen. Ook al heb je een stoornis, een wapen opzak zorgt voor ongelukken met in sommige gevallen rampzalige gevolgen. Hier is geen excuus voor om je angsten te onderdrukken. Als je weet dat je angsten hebt moet je zorgen dat je daar hulp bij krijgt. Ronnie krijgt naar mijn mening te weinig, ik hoop dat de rechter over 2 weken toch nog met een hogere straf zal komen. De actie die hij heeft gedaan vind ik echt zinloos.
“Zijn stoornis in combinatie met een biertje of twee te veel in de man maakte het dat hij de situatie waarin zijn vechtende broer zich bevond, ernstiger inschatte dan het in werkelijkheid was.”
De vraag is: wist hij zelf dat hij die stoornis had en dat hij zo op alcohol reageerde? Zo ja, dan zou ik weinig medelijden met hem hebben.
Ik moet trouwens zeggen dat ik dat sowieso al niet heb (berouw of niet), gezien het feit dat hij er voor kiest om uit te gaan met een mes op zak… (Wat “Voorheen Bram” hierboven ook al zei.)
@mes
Dat mes is inderdaad het probleem.
Sterker nog, voordat Ronnie met zijn broers op stap ging, zei een van hen dat het beter was het mes niet mee te nemen. Ronnie deed het toch. Zei: ‘Af en toe had ik het bij me, omdat ik mij niet veilig voelde op straat. Ik had nooit verwacht dat ik het zou gebruiken, ik dacht dat ik mezelf goed kende.’
@ben
Ja, hij wist dat hij die stoornis had.
@chris
Beetje raar, inderdaad.
Een bericht in de krant zou een grotere broer op het internet moeten hebben. Voor de nuance.
rob zijlstra
@voorheen bram: ronnie zegt zelf dat hij die avond helemaal niet uit wilde gaan en daarom het mes nog bij zich had. Hij liet zich echter overhalen om wel uit te gaan en heeft toen inderdaad de verkeerde keuze gemaakt om het mee te nemen. Wat echter ook kan: ronnie wist wel dat hij het mes bij zich had, maar juist vanwege zijn enorme angst nam hij het ook mee tijdens het uitgaan. Niet goed, maar wel begrijpelijk.
@ben: weten dat je een stoornis hebt en vervolgens daar adequaat op reageren door hulp te zoeken. Kun je dat verlangen van een 19-jarige? Hoeveel mensen lopen er in Nederland rond met problemen en hoeveel kiezen daadwerkelijk voor de hulpverlening? Hij had het moeten doen, dat vind ik ook, maar kun je het van zo iemand verwachten? Iemand die zich wellicht stoerder voordoet dan hij is?
@sabrina: wat is een lage straf? Ga maar eens twaalf maanden tussen de ‘zware jongens’ zitten in Ter Apel. Ik noem dat geen lage straf. Daar komt nog bij dat het slachtoffer in deze zaak volgens getuigen ook een min of meer gewelddadige rol heeft gespeeld op de Grote Markt en in de discotheek. Dat maakt hem niet minder slachtoffer, maar daar dient wel rekening mee te worden gehouden. Dit is niet een zaak waarbij een volkomen onschuldige weerloze voorbijganger ineens een mes in zijn rug krijgt.
@rob: internet is kort, ik weet het. Maar soms kun je de nuance toch een beetje tegemoetkomen door er een zinnetje (of twee) aan te wijden…nu kom ik de term angststoornis helemaal niet tegen.
@ Chris: die mening mag je hebben, toch vind ik dat je geen gegronde reden hebt om iemand neer te steken als je ziet dat je broers de boel willen sussen. Ongeacht of het slachtoffer zelf nou zo’n lievertje is of niet! Het blijft fout en voor deze fout moet je een harde les leren.
Als er midden in de nacht twee mensen staan te vechten op de Grote Markt dan hoort daar gelijk politie op af te komen om de vechtersbazen uitelkaar te houden.
Feit dat er in geen velden of wegen politie te bekennen was, is een fout van politiebaas Wallage.
Wallage is verantwoordelijk voor bovenstaand genoemd drama omdat er geen poltie in de buurt was.
Tenslotte hoort in een uitgaangsbuurt altijd politie stand-by te staan.
@sabrina: het gaat er in dit geval niet om of jij (of ieder ander) meent dat er geen reden is om te steken. Het gaat er om of de verdachte zelf in zijn hoofd een reden had (of een reden ‘voelde’) om te steken. In dit specifieke en uitzonderlijke geval is dat waarschijnlijk zo. Een kenmerk van een angststoornis is nu eenmaal dat je een onredelijke angst voelt voor/in het leven. Die onredelijke angst is al stukken tastbaarder als je broer op de Grote Markt te maken krijgt met geweld. Het is dan, ook juridisch, wel degelijk van belang of het slachtoffer zelf een actieve rol heeft gespeeld in het gebeuren.
Of denk je dat iemand die een ander zonder reden neersteekt op de Grote Markt dezelfde eis tegen zich zal horen eisen? De officier van justitie houdt in deze zaak rekening met de opstelling van het slachtoffer en de specifieke omstandigheden van de angststoornis en dat is terecht. Dat geeft de verdachte nog absoluut geen wettige reden om te steken, helemaal mee eens, maar het telt wel mee in de strafmaat.
En wat de harde les betreft. Als ik naar Ronie kijk, dan denk ik dat deze specifieke verdachte al een zeer harde les heeft gekregen en ook nog zal krijgen.
@niehielist: je weet niet waar je over praat. De politie stond er bovenop en greep ook razendsnel in. Iets te laat, blijkt nu, maar dat is niet zo gek gezien het feit dat er een soort van knok- en duwpartij gaande was tussen een groot aantal mensen.
Je moet niet alleen het moment van het manifesteren van de stoornis in aanmerking nemen, maar ook de wijze waarop verdachte tevoren met die mogelijkheid rekening hield en zijn handelen daar op afstemde. De wetenschap van de stoornis, het meebrengen van mes, de waarschuwing daarvoor, beinvloeden dus ook de mate van toerekenbaarheid/verwijtbaarheid.
Toerekenbaarheid heeft niet alleen betrekking op de mate van wilsvrijheid ten tijde van het misdrijf. Dat volgt ook uit de jurisprudentie, al moet ik daarbij wel vermelden dat de casuistiek dan niet geheel vergelijkbaar is. Daarnaast hebben de gedragsdeskundigen aan de angststoornis van Ronnie ’slechts’ een licht verminderde toerekenbaarheid verbonden. Die conclusie beperkt zich mogelijk alleen tot zijn geestestoestand tijdens het handgemeen, waardoor ze een belangrijke, maar niet doorslaggevende factor zijn bij de beoordeling van de verwijtbaarheid.
Ik onthoud me maar weer eens van een eindoordeel. Ik ken het dossier niet in de finesses.
En ja, laten we in elk uitgaansgebied om de 10 meter een diender zetten. Dat weet je zeker bij incidenten die in een halve minuut beginnen én eindigen ‘tijdig’ wordt ingegrepen. Dát wordt een intressante politiebegroting…
Hier laat ik het maar bij.
Jammer dat het rechtsysteem van Nederland zo mild met sommige veroordelingen omgaat! Ik wens het slachtoffer veel sterkte toe en hoop dat Ronnie verstandig in de toekomst omgaat met zijn stoornis.
@sabrina:
tsja, wat is mild. Ik denk dat netto twaalf maanden cel door deze specifieke verdachte niet als mild zal worden ervaren. Met zijn stoornis lijkt me een gevangenis al helemaal geen pretje…..
@Chris:
Daar heb je gelijk in. Zo zie ik dat ook niet hoor! Ik ben het in die zin wel met je eens. Ik hoop dat hij zijn stoornis in de toekomst onder de knie krijgt om dit soort dingen in de toekomst niet meer mee hoeft te maken.
Ken de dader persoonlijk, heb een jaar bij hem in de klas gezeten. Opmerkelijk is dat hij vaak aan mij aangaf dat die zich niet veilig voelt op straat.
Die mes heeft die destijds ook wel eens mee naar school genomen als ik het mij goed kan herinneren. Verder geen rare jongen, maar hij heeft wel problemen dat viel mij toen ook op.